Chuyện người chiến sĩ Xô viết kiên trung

Đồng chí Phan Viết Chiểu (SN 1905, bí danh Linh Đài, Bá, Thoát Nhu, Phong...) là con thứ 6 trong một gia đình có 7 người con ở làng Vân Hải, thuộc tổng Cổ Đạm (nay là thôn Vân Hải, xã Cổ Đạm, tỉnh Hà Tĩnh).

Từ nhỏ, ông đã chứng kiến cảnh sống lầm than, cơ cực dưới ách áp bức của thực dân, phong kiến; lại được nghe cha kể về các phong trào đấu tranh chống sưu cao, thuế nặng của người dân nên ông sớm nuôi chí lớn, lòng căm thù giặc.

Lớn lên, ông dạy học cho trẻ em trong làng, thường xuyên giao lưu với các thầy đồ nho, giáo viên ở Cổ Đạm nên sớm tiếp thu những tư tưởng tiến bộ. Cuối năm 1927, ông cùng một số đồng chí được kết nạp vào Đảng Tân Việt ở huyện Nghi Xuân. Với sự hoạt động tích cực của những đảng viên đầu tiên, tổ chức Đảng Tân Việt từng bước mở rộng, ảnh hưởng ngày càng lan tỏa tại địa phương.

Tháng 3/1930, Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Hà Tĩnh được thành lập. Đầu tháng 4/1930, Chi bộ Nghi Xuân ra đời với 5 đảng viên: Hồ Văn Ninh, Ngô Hữu Yên, Phan Viết Chiểu, Trần Mạnh Táo và Nguyễn Thị Kim. Để chuẩn bị cho lễ kỷ niệm Quốc tế Lao động 1/5, ông Chiểu cùng một số đồng chí được giao nhiệm vụ in truyền đơn, may cờ Đảng.

Sáng 1/5/1930, cờ đỏ búa liềm tung bay, truyền đơn được rải khắp các ngả đường, người dân địa phương hăng hái tham gia biểu tình chống thực dân Pháp. Sau sự kiện đó, một số đồng chí bị mật thám Pháp bắt giữ, theo dõi; cơ quan ấn loát của tổ chức bị lộ. Tuy nhiên, sự kiểm soát, đàn áp của địch không thể dập tắt phong trào. Những cuộc mít tinh vẫn được tổ chức, hoạt động cách mạng tiếp tục được duy trì trong bí mật.

Đầu tháng 5/1930, Chi bộ Đảng Vân Hải được thành lập gồm 5 người, do đồng chí Phan Viết Chiểu làm Bí thư. Với vai trò người đứng đầu, ông tích cực vận động, phát triển tổ chức. Ngày 12/5/1930, Đại hội thành lập Đảng bộ lâm thời huyện Nghi Xuân được tổ chức; đồng chí Phan Viết Chiểu được bầu làm Bí thư Huyện ủy đầu tiên của huyện. Dưới sự lãnh đạo của ông, đình làng Vân Hải trở thành căn cứ bí mật, nơi Xứ ủy Trung Kỳ và Tỉnh ủy Hà Tĩnh tổ chức họp bàn, chỉ đạo phong trào đấu tranh của quần chúng.

Tối 1/8/1930, dưới sự chỉ đạo của đồng chí Phan Viết Chiểu, Nhân dân Cổ Đạm nổi trống, mõ, cùng Nhân dân các xã lân cận hô vang khẩu hiệu chống thực dân Pháp và phong kiến, đòi ruộng đất cho dân cày. Cuộc biểu tình trở thành một trong những dấu mốc mở màn cho cao trào đấu tranh của Nhân dân Nghi Xuân nói chung, Cổ Đạm nói riêng, góp phần tạo nên hào khí của phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh. Tháng 12/1930, ông bị mật thám bắt, giam tại Nhà lao Hà Tĩnh rồi bị đày qua nhiều nhà lao ở Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk...

Trong ký ức của anh Phan Viết Sơn (SN 1971, cháu nội đồng chí Phan Viết Chiểu), vẫn còn in đậm những câu chuyện kể về ông mình. Anh Sơn chia sẻ: “Những năm tháng tù đày, trước đòn roi và sự tra tấn dã man của quân thù, vợ con và em trai ở quê nhà qua đời nhưng ông tôi vẫn giữ vững khí tiết, kiên định lý tưởng cách mạng. Trong cuốn hồi ký viết tay còn lưu giữ tại Bảo tàng Xô viết Nghệ Tĩnh, ông tôi viết: “Tôi không sợ bị tù đày, tra tấn, chỉ sợ Việt Nam cách mạng lâu thành công”. Tinh thần, ý chí ấy trở thành niềm tự hào để các thế hệ con cháu gìn giữ, tiếp nối truyền thống của gia đình, dòng họ”.

Năm 1937, đồng chí Phan Viết Chiểu được ra tù. Trở về quê hương, ông tiếp tục dạy học, tích cực hoạt động cách mạng, vận động quần chúng đấu tranh. Cùng với những tù nhân chính trị trở về địa phương, ông nhanh chóng tham gia hoạt động tại các đảng bộ, chi bộ, góp phần vào thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Nghi Xuân.

Do tuổi cao, sức yếu, đồng chí Phan Viết Chiểu từ trần ngày 7/5/1996, hưởng thọ 91 tuổi. Với những đóng góp cho sự nghiệp cách mạng, ông được tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Nhì, Huân chương Kháng chiến hạng Nhất và Ba, Huy chương Vì sự nghiệp đại đoàn kết toàn dân, Huy hiệu 65 năm tuổi Đảng... Cuộc đời hoạt động của ông để lại dấu ấn trong truyền thống cách mạng của quê hương Cổ Đạm.

Tiếp nối truyền thống cách mạng

Với người dân làng Vân Hải, mỗi khi nhắc đến gia đình, dòng họ của đồng chí Phan Viết Chiểu là nhắc đến một truyền thống được hun đúc qua nhiều thế hệ. Cha của đồng chí Phan Viết Chiểu là cụ Phan Công Chính (? - ?), mẹ là bà Tô Thị Quán (? - ?). Sinh thời, cụ Chính từng tham gia phong trào khởi nghĩa chống Pháp của cụ Phan Đình Phùng. Căn nhà của gia đình cụ cũng trở thành nơi hội họp, in ấn, cất giấu tài liệu của phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh 1930-1931.

Người con trai thứ 7 của cụ Phan Công Chính là Phan Viết Biểu (1911-1931, em trai đồng chí Phan Viết Chiểu) cũng là một chiến sĩ cách mạng kiên trung. Dưới sự dìu dắt của người anh và các bậc tiền bối, Phan Viết Biểu sớm tham gia hoạt động cách mạng, trực tiếp đấu tranh chống thực dân Pháp trong phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh 1930-1931.

Cùng các đồng chí, ông sử dụng đình làng làm cơ sở bí mật để hội họp, in ấn tài liệu, truyền đơn và xây dựng lực lượng cách mạng. Giữa năm 1931, khi phong trào đang phát triển mạnh, đồng chí Phan Viết Biểu bị địch bắt, tra tấn dã man nhưng vẫn giữ vững khí tiết.

Không khuất phục được người chiến sĩ trẻ, ngày 1/6/1931, thực dân Pháp kết án và xử bắn ông ngay tại quê nhà khi ông vừa tròn 20 tuổi. Sự hy sinh ấy là một trong những câu chuyện được người dân Cổ Đạm nhắc nhớ khi nói về những năm tháng đấu tranh của quê hương. Đồng chí Phan Viết Biểu đã được Nhà nước công nhận liệt sĩ, trao tặng Bằng “Tổ quốc ghi công”.

Trong số những người con của cụ Phan Công Chính còn có ông Phan Phức (1901-1945, anh trai đồng chí Phan Viết Chiểu) cũng là người có nhiều đóng góp cho phong trào cách mạng tại địa phương. Là hương kiểm của làng Vân Hải, ông thường xuyên tạo điều kiện để cán bộ cách mạng lẩn trốn, hoạt động bí mật. Khi bị mật thám Pháp nghi ngờ, ông bị tra tấn dã man, sinh bệnh rồi qua đời.

Truyền thống cách mạng của gia đình tiếp tục được các thế hệ con cháu gìn giữ. Nhiều người tham gia các cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, trong đó có ông Phan Văn Phiên (SN 1932, con trai ông Phan Phức, gọi đồng chí Phan Viết Chiểu là chú ruột). Trong kháng chiến chống Pháp, ông Phiên chiến đấu anh dũng và được tặng thưởng Huân chương Kháng chiến hạng Nhất, Huy chương Chiến thắng hạng Nhì, Huy hiệu 75 năm tuổi Đảng... Từ năm 1981-1989, ông giữ chức Bí thư Đảng ủy xã Cổ Đạm, góp phần xây dựng quê hương sau chiến tranh.

Em trai ông Phiên là Phan Viết Thái (1944-1969) hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ, được công nhận là liệt sĩ và được cấp Bằng “Tổ quốc ghi công”. Với những đóng góp, hy sinh to lớn cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, gia đình cụ Phan Công Chính được Thủ tướng Chính phủ trao tặng Bằng “Có công với nước”. Không chỉ gia đình cụ Chính, trong dòng họ Phan còn có nhiều người tham gia kháng chiến, trong đó có 2 liệt sĩ; nhiều con cháu trưởng thành, công tác trong các cơ quan, doanh nghiệp trên cả nước.

Ông Phan Văn Phiên chia sẻ: “Giá trị truyền thống của gia đình, dòng họ không chỉ nằm ở những phần thưởng hay những danh hiệu được trao tặng, mà còn ở cách các thế hệ sau tiếp nhận và gìn giữ những gì cha ông để lại. Với con cháu dòng họ Phan, ký ức về những người đi trước trở thành một phần căn cốt của gia đình, nhắc nhở mỗi người về trách nhiệm với quê hương, đất nước”.

Ông Phan Đình Ca - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã Cổ Đạm cho biết: “Gia đình, dòng họ đồng chí Phan Viết Chiểu có truyền thống cách mạng được vun đắp qua nhiều thế hệ. Từ chiến tranh đến thời bình, các thế hệ con cháu vẫn tiếp nối truyền thống ấy, đóng góp trên nhiều lĩnh vực, góp phần làm rạng danh dòng họ, quê hương”.

Gần một thế kỷ trôi qua kể từ những ngày tiếng trống Xô viết vang lên nơi làng Vân Hải, câu chuyện về sự hy sinh, tinh thần đấu tranh anh dũng của đồng chí Phan Viết Chiểu và những người thân của ông vẫn được nhắc nhớ trong ký ức gia đình, trong câu chuyện của làng quê. Những câu chuyện ấy được các thế hệ con cháu gìn giữ, để một phần ký ức về những năm tháng đấu tranh của quê hương không bị lãng quên.