Khi trí tuệ nhân tạo ngày càng thâm nhập sâu vào các dịch vụ ngân hàng, chứng khoán, ví điện tử, vấn đề an toàn dữ liệu tài chính không còn chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà trở thành điều kiện cốt lõi để bảo vệ người dùng, doanh nghiệp và sự ổn định của nền kinh tế số.

Việt Nam hiện là một trong những thị trường tài chính năng động của khu vực, với tốc độ chuyển đổi số mạnh mẽ trong các lĩnh vực ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, ví điện tử và thanh toán không dùng tiền mặt. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh của các dịch vụ số, Việt Nam cũng đang trở thành mục tiêu của nhiều hình thức tội phạm mạng, nhất là trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo được ứng dụng ngày càng sâu rộng.

Tại hội thảo “An toàn dữ liệu tài chính trong kỷ nguyên AI” diễn ra sáng 23/4, các chuyên gia cho rằng, AI đang tạo ra thay đổi lớn trong cách vận hành của nền kinh tế, đặc biệt ở những lĩnh vực dựa nhiều vào dữ liệu như tài chính - ngân hàng. Dữ liệu không chỉ phục vụ giao dịch, quản trị, chăm sóc khách hàng mà còn trở thành tài sản chiến lược, quyết định năng lực cạnh tranh của tổ chức, doanh nghiệp.

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn nhấn mạnh vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đáng chú ý, trong định hướng phát triển giai đoạn 2026 - 2030, lần đầu tiên xuất hiện nội dung xây dựng chiến lược chuyển đổi AI quốc gia, được xem là bước phát triển tiếp theo sau chuyển đổi số .

Trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, cơ hội từ AI là rất lớn. Công nghệ này có thể hỗ trợ phát hiện gian lận, phân tích hành vi giao dịch, cá nhân hóa dịch vụ và nâng cao hiệu quả vận hành. Tuy nhiên, AI cũng đang bị tội phạm mạng lợi dụng để tạo ra các kịch bản lừa đảo tinh vi hơn, như giả mạo khuôn mặt, giọng nói bằng deepfake, tự động hóa tấn công mã độc hoặc khai thác lỗ hổng trong hệ thống thanh toán.

Một vấn đề đáng lo ngại khác là tình trạng mua bán dữ liệu cá nhân. Theo thông tin tại hội thảo, trong ba năm gần đây, cơ quan chức năng đã phát hiện hơn 30 vụ việc với khoảng 160 triệu bản ghi dữ liệu bị đánh cắp và rao bán. Không chỉ hệ thống tài chính, các thiết bị IoT như camera, tivi thông minh nếu không được bảo mật đúng cách cũng có thể trở thành điểm yếu, làm gia tăng nguy cơ bị theo dõi, tống tiền hoặc lộ lọt thông tin cá nhân.

Trước những thách thức đó, yêu cầu đặt ra đối với các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp là phải rà soát toàn bộ hoạt động xử lý dữ liệu, xây dựng cơ chế bảo vệ dữ liệu xuyên suốt từ thu thập, lưu trữ, khai thác đến chia sẻ, hủy bỏ. Cùng với đầu tư công nghệ, yếu tố con người cũng cần được kiểm soát chặt chẽ, bởi đây vẫn là “mắt xích” dễ bị tổn thương trong nhiều sự cố an toàn thông tin.

Về pháp lý, Việt Nam đã có những bước tiến quan trọng với Luật An ninh mạng, Luật An toàn thông tin mạng và các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Tuy nhiên, trong bối cảnh AI phát triển nhanh, hành lang pháp lý cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng rõ ràng, minh bạch, phù hợp với thông lệ quốc tế, vừa bảo vệ quyền lợi người dùng, vừa tạo điều kiện cho thị trường tài chính số phát triển an toàn.

Đối với cá nhân, nguyên tắc quan trọng nhất là chủ động bảo vệ mình trên môi trường số. Người dùng cần sử dụng mật khẩu mạnh, bật xác thực đa yếu tố, không chia sẻ thông tin tùy tiện, thận trọng với các đường link lạ và luôn xác minh kỹ trước khi thực hiện giao dịch tài chính.

An toàn dữ liệu tài chính trong kỷ nguyên AI vì thế không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý hay doanh nghiệp công nghệ, mà là nhiệm vụ chung của toàn xã hội. Khi hệ thống pháp lý, công nghệ và nhận thức người dùng cùng được nâng cao, thị trường tài chính số mới có thể phát triển an toàn, bền vững.