UBND tỉnh Hà Tĩnh vừa có văn bản gửi Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị tổ chức thẩm định Hồ sơ khoa học đề nghị UNESCO cùng kỷ niệm 250 năm ngày sinh danh nhân Nguyễn Công Trứ (1778-2028).

Theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính tại Văn bản số 642/VPCP-KGVX ngày 19/1/2026, UBND tỉnh Hà Tĩnh được giao chủ trì, phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng các cơ quan liên quan xây dựng hồ sơ khoa học đề nghị UNESCO cùng kỷ niệm 250 năm ngày sinh Nguyễn Công Trứ.

Trong quá trình xây dựng hồ sơ, Hà Tĩnh đã phối hợp với các cơ quan chuyên môn, địa phương, các nhà khoa học, chuyên gia và nhà nghiên cứu tổ chức sưu tầm tư liệu, khảo sát thực tế, xây dựng các chuyên đề và hoàn thiện nội dung.

Hồ sơ được xây dựng trên cơ sở nghiên cứu, đối chiếu chính sử, tư liệu lưu trữ và các công trình nghiên cứu trong nước, quốc tế, tập trung làm rõ cuộc đời, sự nghiệp, những đóng góp, ảnh hưởng và sức lan tỏa của Nguyễn Công Trứ.

Nguyễn Công Trứ (1778-1858), quê làng Uy Viễn, nay thuộc xã Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh, là danh nhân tiêu biểu của lịch sử và văn hóa Việt Nam thế kỷ XIX. Ông để lại dấu ấn trên nhiều lĩnh vực, từ kinh tế - xã hội, chính trị, quân sự đến văn học, nghệ thuật, văn hóa và giáo dục. Một trong những nội dung nổi bật của hồ sơ là những đóng góp của Nguyễn Công Trứ trên lĩnh vực kinh tế - xã hội, đặc biệt trong vai trò Doanh điền sứ. Ông có nhiều đóng góp trong khai hoang, trị thủy, lập làng, tổ chức dân cư và phát triển kinh tế tại các vùng ven biển. Những công trình gắn với quá trình khai phá, hình thành huyện Tiền Hải, nay thuộc tỉnh Hưng Yên, và huyện Kim Sơn, nay thuộc tỉnh Ninh Bình, là dấu ấn nổi bật trong sự nghiệp của ông. Từ những hoạt động này, hồ sơ làm rõ không chỉ giá trị lịch sử mà còn những kinh nghiệm về tổ chức sản xuất, quản trị cộng đồng, phát triển sinh kế và thích ứng với điều kiện tự nhiên. Đây cũng là những giá trị được nhìn nhận có ý nghĩa tham khảo trong bối cảnh hiện nay, khi các vấn đề về quản lý tài nguyên, thích ứng với tự nhiên và phát triển cộng đồng ngày càng được quan tâm.

Trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật và văn hóa, Nguyễn Công Trứ được biết đến là tác gia có phong cách độc đáo, có đóng góp quan trọng đối với sự phát triển và hoàn thiện thể hát nói, loại hình nghệ thuật gắn bó mật thiết với Ca trù. Các sáng tác của ông góp phần làm phong phú nội dung, hình thức biểu đạt của hát nói, đồng thời tạo nên một dấu ấn riêng trong dòng chảy văn học Việt Nam thế kỷ XIX. Hồ sơ đề nghị UNESCO cũng tập trung làm rõ mối liên hệ giữa di sản văn học Nguyễn Công Trứ với Ca trù, quá trình tiếp nhận, nghiên cứu và lan tỏa những giá trị thơ - nhạc gắn với tên tuổi của ông. Ca trù đã được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp năm 2009. Vì vậy, việc phát huy di sản Nguyễn Công Trứ được đặt trong mối liên hệ với bảo tồn, truyền dạy và phát huy Ca trù. Cách tiếp cận này không chỉ hướng tới việc tôn vinh một danh nhân mà còn góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa đang được cộng đồng tiếp tục trao truyền và phát huy. 

Bên cạnh những đóng góp về kinh tế - xã hội và văn học nghệ thuật, hồ sơ dành sự quan tâm đến tư tưởng, nhân cách và tinh thần trách nhiệm xã hội của Nguyễn Công Trứ. Những quan niệm của ông về con người, giáo dục, trách nhiệm và sự cống hiến được nghiên cứu trong mối liên hệ với các vấn đề đương đại, nhất là giáo dục, văn hóa và phát triển cộng đồng. Hồ sơ cũng tổng hợp các tư liệu, công trình nghiên cứu và quá trình tiếp nhận Nguyễn Công Trứ tại một số cơ sở nghiên cứu, đào tạo trong và ngoài nước, qua đó làm rõ ảnh hưởng của ông vượt ra ngoài phạm vi quê hương Hà Tĩnh.

Sau quá trình nghiên cứu, tham vấn và hoàn thiện, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã đề nghị Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức thẩm định Hồ sơ khoa học đề nghị UNESCO cùng kỷ niệm 250 năm ngày sinh Nguyễn Công Trứ (1778-2028). Trên cơ sở kết quả thẩm định, hướng dẫn UBND tỉnh Hà Tĩnh tiếp tục chỉnh sửa, bổ sung, hoàn thiện Hồ sơ bảo đảm chất lượng, đáp ứng yêu cầu, tiêu chí và quy định của UNESCO và các quy định của pháp luật có liên quan.

Việc đề nghị UNESCO cùng kỷ niệm 250 năm ngày sinh Nguyễn Công Trứ không chỉ nhằm tôn vinh những đóng góp của danh nhân mà còn góp phần bảo tồn, phát huy và lan tỏa các giá trị văn hóa, giáo dục, sáng tạo và phát triển bền vững trong đời sống đương đại.