Chứng kiến đồng đội “căng mình” giữa nắng lửa gió Lào, người thợ điện trẻ Phạm Thanh Tùng đã mày mò cho ra đời hàng loạt sáng kiến kỹ thuật, giúp giảm sức lao động và nâng cao độ an toàn khi vận hành lưới điện.

Sáng kiến bước ra từ mồ hôi người thợ

Mùa hè năm 2021...

Gió Lào từ dãy Hoành Sơn hầm hập thổi qua những triền đồi Kỳ Anh (Hà Tĩnh). Trên tuyến lưới trung thế giữa rừng keo, nhóm công nhân đang thay sứ đứng cho khoảng dây lớn ở vị trí cột góc.

Dây dẫn nặng trĩu. Ba người công nhân phải ghì vai, nâng từng đoạn dây lên khỏi sứ và xà thép để thay thế một số quả sứ hư hỏng. Khoảng thao tác chật hẹp giữa không trung khiến toàn bộ sức lực dồn lên đôi tay người thợ. Mồ hôi chảy thành dòng trên những khuôn mặt sạm nắng. Có người cánh tay bắt đầu run lên vì phải giữ lực quá lâu, hơi thở đứt quãng theo từng nhịp nâng.

Đứng dưới chân cột, anh Phạm Thanh Tùng lặng lẽ theo dõi từng thao tác của đồng đội. Một công nhân vừa thở dốc, vừa nói nửa đùa nửa thật: “Giá mà có cái chi nâng dây lên được thì anh em đỡ cực biết mấy…”

Câu nói ấy theo anh suốt quãng đường trở về đơn vị. Tối hôm đó, trong góc xưởng của đội quản lý vận hành Điện lực Kỳ Anh, ánh hồ quang xanh lóe lên đến khuya. Anh Tùng cặm cụi bên những thanh sắt, ty ren và bộ kẹp xà cũ, vừa đo đạc vừa ghi chép kín cuốn sổ tay.
Điều anh nghĩ tới không phải một “đề tài nghiên cứu” theo nghĩa thông thường. Anh muốn tìm ra một bộ dụng cụ có thể thay sức người nâng hạ dây dẫn, giúp công nhân thao tác an toàn và đỡ tốn sức hơn trên cột điện.

Sau nhiều lần thử nghiệm, “Hệ thống nâng dây thay sứ đứng trên lưới điện trung thế” ra đời. Thiết bị sử dụng cơ cấu nâng hạ bằng ty ren, truyền động bằng máy bắn bulông. Bộ gá có thể cố định vào xà đỡ, di chuyển linh hoạt để nâng dây, hạ dây, kéo tách lèo hoặc đẩy dây tại các cột góc.

Từ công việc trước đây cần nhiều nhân lực và thời gian, việc thay sứ trên các khoảng dây lớn trở nên chủ động, nhẹ nhàng hơn đáng kể. Với anh Tùng, đó là điểm khởi đầu cho chuỗi bứt phá công nghệ sau này, nhưng không phải lần đầu tiên anh chạm tay vào việc sáng chế.

Hành trình trưởng thành từ vùng biên viễn

Sinh năm 1991 tại xã Sơn Kim 1, huyện Hương Sơn, anh Phạm Thanh Tùng lớn lên trong gia đình có truyền thống gắn bó với ngành Điện. Hình ảnh người cha làm dịch vụ điện nông thôn cùng các cô chú thợ điện kiên trì bám tuyến, giữ vững dòng điện nơi vùng biên viễn đã gieo vào anh tình yêu nghề từ sớm.

Năm 2012, sau khi tốt nghiệp chuyên ngành hệ thống điện, anh trở về quê công tác, bắt đầu từ nhân viên dịch vụ điện nông thôn rồi công nhân hợp đồng tại Điện lực Hương Sơn.

Tiếp bước cha, những năm đầu vào nghề của người thợ trẻ là chuỗi ngày băng rừng, vượt suối xử lý sự cố nơi vùng sâu, vùng xa. Có ngày đi từ sáng sớm đến tối mịt; có những đêm mưa lũ, anh em lại men theo lối mòn dưới ánh đèn pin leo lét để tìm điểm đứt dây.

Tìm được vị trí sự cố đã khó, việc trèo cao sửa chữa giữa đêm tối, mưa gió lại càng nguy hiểm gấp bội. Chứng kiến đồng đội oằn mình trên những cột bê tông trơn trượt, vừa phải gồng mình giữ thăng bằng, vừa phải khuân vác các thiết bị cồng kềnh bằng tay vô cùng tốn sức và mất an toàn, anh Tùng không khỏi trăn trở.

Chính quãng thời gian đối mặt với hiểm nguy ấy khiến anh luôn đau đáu tìm cách để công nhân ngoài hiện trường làm việc an toàn và bớt nhọc nhằn hơn. Sau mỗi ca trực, khi đồng nghiệp đã nghỉ ngơi, trong góc xưởng nhỏ vẫn còn ánh đèn sáng muộn. Anh Tùng lại cặm cụi bên những thanh sắt cũ, những con bulông bạc màu, thử đi thử lại các bộ gá, giá đỡ vừa nảy ra sau một ngày trèo cột.

Để rồi, trước khi chuyển công tác, anh đã kịp để lại dấu ấn tại Điện lực Hương Sơn với hai sáng kiến thiết thực: “Giá đứng cột chữ H có cao su chống trượt” và “Kẹp cố định dây nhị thứ phục vụ thay công tơ”. Cả hai giải pháp này đều giúp tăng tối đa độ an toàn và hạn chế rủi ro cho anh em khi tác nghiệp trên cao.

Tháng 3/2021, bước ngoặt đến khi anh được tuyển dụng chính thức vào Công ty Điện lực Hà Tĩnh và nhận nhiệm vụ tại Điện lực Kỳ Anh. Đối diện với địa bàn mới đầy thử thách, chịu tác động khắc nghiệt của nắng cháy và bão biển, ngọn lửa sáng tạo trong anh càng rực cháy.

Trong hơn 4 năm gắn bó với Kỳ Anh (từ năm 2021 đến giữa năm 2025), hàng loạt giải pháp kỹ thuật thiết thực đã liên tiếp xuất hiện. Từ ứng dụng quản lý đường dây và trạm biến áp, bộ công cụ giữ xà và treo dây, thiết bị bơm dầu cho máy biến áp, cho đến dụng cụ xử lý nhanh dao cách ly bị kẹt cơ khí và bộ chuyển pha tự động trên lưới điện hạ thế. Không dừng lại ở đó, anh còn sáng chế múp cáp vặn xoắn có cao su chống trượt cùng thiết bị đo cos phi xác định thứ tự pha… Nhiều công cụ trong số đó đã được Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) đánh giá cao và triển khai nhân rộng trên toàn hệ thống.

Thế nhưng, điều khiến đồng nghiệp ghi nhận nhất ở anh không phải là những tấm bằng khen, mà là tinh thần sẵn sàng lao vào nơi gian khó. Những đêm mưa bão, chỉ cần có tín hiệu báo sự cố từ vùng xung yếu, anh lại cùng đồng đội lập tức lên đường. Nhiều đêm trắng xuyên rừng kéo dài đến tận rạng sáng. Xong việc, anh nghỉ tạm ngay tại đơn vị rồi lại tiếp tục nhịp công việc thường nhật.

Không chỉ giỏi chuyên môn, anh Tùng còn tích cực tham gia các phong trào đoàn thể, công tác xã hội, giúp đỡ người dân khắc phục hậu quả thiên tai, chung tay thi công đường dây 500kV mạch 3 Quảng Trạch - Phố Nối và hỗ trợ các tỉnh phía Bắc khắc phục hậu quả sau siêu bão YAGI.

Trở về và nối dài những công trình

Giữa lúc độ chín của nghề đang ở giai đoạn rực rỡ nhất, tháng 7/2025, anh Tùng được điều động trở về quê nhà, tiếp tục công tác tại đơn vị cũ - Điện lực Hương Sơn.

Vừa đặt chân lại mảnh đất nắng lửa, người thợ điện ấy lại không cho phép mình ngơi nghỉ. Giữa những bộn bề của địa bàn tuy cũ mà mới, anh tiếp tục bắt tay vào nghiên cứu. Để rồi ngay đầu năm 2026, sáng kiến thứ 11 trong sự nghiệp của anh chính thức hoàn thành, tiếp tục giải bài toán an toàn và giảm sức lao động cho những người đồng đội vùng biên.

Hành trình tự học bền bỉ và kho sáng kiến vượt khó ấy đã mang về cho người công nhân trẻ bảng thành tích dày dặn. Nhiều năm liền, anh đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở, Lao động giỏi, Lao động sáng tạo; xuất sắc giành giải Nhất thợ giỏi Công ty Điện lực Hà Tĩnh (2022) và giải Nhì Cuộc thi Chuyển đổi số EVN (2021). Đặc biệt, năm 2025, anh vinh dự được Trung ương Đoàn tuyên dương hai danh hiệu cao quý: “Thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác” và “Người thợ trẻ giỏi toàn quốc”.

Đó là bước đệm vững chắc để sáng ngày 14/5/2026 vừa qua, tại Thủ đô Hà Nội, anh Phạm Thanh Tùng vinh dự đứng trong hàng ngũ 26 đại biểu tiêu biểu của EVNNPC tham dự Lễ biểu dương “Người lao động ngành Điện tiêu biểu” do Công đoàn Điện lực Việt Nam tổ chức.

Trước thềm chương trình, tại buổi gặp mặt vinh danh các cá nhân xuất sắc của Tổng công ty, đại diện cho những người lao động được tôn vinh, anh đã có những chia sẻ chân thành và đầy xúc động về hành trình gắn bó với chiếc áo cam. Lời bộc bạch ấy đã truyền cảm hứng mạnh mẽ cho thế hệ trẻ ngành Điện tiếp tục dấn thân và sáng tạo.

Trở về từ những buổi lễ tuyên dương trang trọng, phía sau sự ghi nhận và niềm tự hào ấy, người ta vẫn thấy một Phạm Thanh Tùng âm thầm, giản dị của ngày thường.

Để rồi mỗi khi chiều muộn, trong góc xưởng của đội quản lý vận hành Điện lực Hương Sơn, ánh đèn lại sáng muộn giữa không gian tĩnh lặng khi anh say sưa bên những mô hình thử nghiệm mới.

“Lại mày mò thêm bảo bối chi nữa đấy?” - tiếng người đồng nghiệp đứng ngoài cửa hỏi vọng vào. Đưa tay quệt ngang giọt mồ hôi trên vầng trán sạm nắng, anh cười hiền: “Làm thêm chút để anh em đỡ vất vả thôi!”.