Phát huy truyền thống 80 năm Ngành Lưu trữ Việt Nam - góp phần gìn giữ ký ức lịch sử và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Hà Tĩnh
Phát huy truyền thống 80 năm Ngành Lưu trữ Việt Nam - góp phần gìn giữ ký ức lịch sử và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Hà Tĩnh
Ngày 03 tháng 01 năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Thông đạt số 01-C/VP, khẳng định vị trí, vai trò đặc biệt của tài liệu lưu trữ đối với sự nghiệp kiến thiết quốc gia. Từ mốc son lịch sử đó, ngày 17/9/2007, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1229/QĐ-TTg, lấy ngày 03/01 hàng năm là “Ngày Lưu trữ Việt Nam” với mục đích giáo dục truyền thống của Ngành; nâng cao nhận thức, tinh thần trách nhiệm của các cấp, các ngành và toàn xã hội đối với công tác lưu trữ; đồng thời động viên phong trào thi đua, kịp thời biểu dương, khen thưởng các tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc trong việc bảo vệ và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ.
Trên cơ sở kế thừa những thành quả và quy định trước đây, để Luật hóa và nâng tầm giá trị của Ngày Lưu trữ Việt Nam, ngày 21 tháng 6 năm 2024, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Lưu trữ (sửa đổi). Theo đó, tại Điều 6 Luật Lưu trữ năm 2024 quy định “Ngày 03 tháng 01 hằng năm là Ngày Lưu trữ Việt Nam”. Đây là sự ghi nhận chính thức của Nhà nước và xã hội đối với những đóng góp thầm lặng nhưng vô cùng quan trọng và ý nghĩa của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức làm công tác lưu trữ, là nguồn động viên, cổ vũ to lớn, tạo thêm niềm tự hào nghề nghiệp và khích lệ những người làm nghề lưu trữ tiếp tục cống hiến, hoàn thành tốt sứ mệnh “gìn giữ hồn phách dân tộc”.
Trải qua các giai đoạn cách mạng, kháng chiến, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đặc biệt trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế, ngành Lưu trữ Việt Nam không ngừng được củng cố và phát triển cả về tổ chức bộ máy, thể chế pháp lý và phương thức hoạt động. Hệ thống pháp luật về lưu trữ ngày càng hoàn thiện, tiêu biểu là Pháp lệnh Lưu trữ quốc gia năm 2001, Luật Lưu trữ năm 2011 và Luật Lưu trữ năm 2024, tạo nền tảng pháp lý quan trọng để công tác lưu trữ thống nhất từng bước đi vào nền nếp, chuyên nghiệp và hiện đại, đặc biệt trong bối cảnh xây dựng Chính phủ điện tử hiện nay.
Hòa chung tiến trình hình thành và phát triển của ngành Lưu trữ Việt Nam, tổ chức Lưu trữ tỉnh Hà Tĩnh được hình thành từ năm 1974 với Phòng Lưu trữ tỉnh trực thuộc Văn phòng Ủy ban hành chính tỉnh (Quyết định số 237/QĐ/TC ngày 05/3/1974 của UBHC tỉnh Hà Tĩnh). Qua các giai đoạn sáp nhập (1976-1991) và tái lập tỉnh, tổ chức và hoạt động lưu trữ từng có thời kỳ chưa ổn định, chủ yếu phục vụ công tác lưu trữ hiện hành của Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh. Từ năm 1998, với việc thành lập Trung tâm Lưu trữ tỉnh trực thuộc Văn phòng UBND tỉnh (Quyết định số 688/QĐ.UB-1998-VX ngày 12/6/1998 của UBND tỉnh), đến năm 2006, thành lập Trung tâm Công báo - Lưu trữ tỉnh trên cơ sở Trung tâm Lưu trữ tỉnh (Quyết định số 32/2006/QĐ-UBND ngày 14/7/2006 của UBND tỉnh). Đến năm 2008, Trung tâm Công báo - Lưu trữ tỉnh thực hiện chia tách thành Trung tâm Lưu trữ trực thuộc Sở Nội vụ (theo Quyết định số 2495/QĐ-UBND ngày 09/9/2008 của UBND tỉnh) và Trung tâm Công báo - Tin học trực thuộc Văn phòng UBND tỉnh. Đến năm 2010, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 1968/QĐ-UBND ngày 06/7/2010 về việc thành lập Chi cục Văn thư - Lưu trữ trực thuộc Sở Nội vụ (thực hiện chức năng quản lý nhà nước về văn thư lưu trữ và thực hiện nhiệm vụ sự nghiệp lưu trữ trên cơ sở hợp nhất chức năng, nhiệm vụ của Phòng Cải cách hành chính - Quản lý văn thư lưu trữ và Trung tâm Lưu trữ). Đến năm 2018, thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW và Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII; ngày 28/11/2018, Ủy ban nhân dân tỉnh đã ban hành Quyết định số 3582/QĐ-UBND về việc thành lập Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Hà Tĩnh (Ngày 01 tháng 3 năm 2019, Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh đã chính thức ra mắt và đi vào hoạt động); đồng thời kiện toàn chức năng quản lý nhà nước về văn thư lưu trữ thuộc phòng CCHC-VTLT, Sở Nội vụ.
Trong điều kiện xuất phát điểm còn nhiều khó khăn, đội ngũ cán bộ mỏng, cơ sở vật chất và nguồn lực đầu tư hạn chế, công tác lưu trữ trên địa bàn tỉnh từng tồn tại tình trạng tài liệu tồn đọng, chưa được chỉnh lý, bảo quản theo quy định. Tuy nhiên, với sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh và sự nỗ lực của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức (CBCCVC) làm lưu trữ, công tác lưu trữ tỉnh Hà Tĩnh từng bước đi vào nền nếp; vai trò, vị thế của ngành ngày càng được khẳng định, đội ngũ CBCCVC không ngừng phát triển cả về số lượng và chất lượng, đóng góp tích cực vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Lãnh đạo Sở Nội vụ và các phòng, đơn vị trực thuộc Sở Nội vụ chúc mừng Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh nhân kỷ niệm 80 năm Ngày Lưu trữ Việt Nam
Trải qua chặng đường 80 năm xây dựng và phát triển của ngành Lưu trữ Việt Nam, với tinh thần phấn đấu bền bỉ, không ngừng nỗ lực, ngành Lưu trữ tỉnh Hà Tĩnh đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, toàn diện trên tất cả các lĩnh vực công tác, nổi bật là:
Về công tác thu thập và bảo quản tài liệu lưu trữ lịch sử:
Trước năm 2011 (khi Luật Lưu trữ chưa được ban hành), khối lượng tài liệu được thu thập và bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh còn hạn chế, mới đạt 425,9 mét giá tài liệu, chủ yếu là tài liệu của UBND tỉnh và một số cơ quan cấp tỉnh bị sáp nhập. Sau khi Luật Lưu trữ có hiệu lực từ ngày 01/7/2012, cùng với việc triển khai Thông tư số 16/2014/TT-BNV và Thông tư số 17/2014/TT-BNV của Bộ Nội vụ, toàn bộ tài liệu có giá trị bảo quản vĩnh viễn thuộc nguồn nộp lưu đã được xác định rõ và giao nộp vào Lưu trữ lịch sử tỉnh quản lý thống nhất theo quy định của pháp luật. Nhờ đó, nguồn và thành phần tài liệu nộp lưu vào Lưu trữ lịch sử tỉnh ngày càng được mở rộng, nâng cao cả về số lượng và chất lượng.
Đặc biệt năm 2025, thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy chính quyền địa phương theo mô hình chính quyền 02 cấp, Sở Nội vụ đã tham mưu UBND tỉnh ban hành các văn bản chỉ đạo công tác văn thư lưu trữ trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy (Chỉ thị số 05/CT-UBND ngày 08/4/2025 về tăng cường quản lý công tác văn thư, lưu trữ trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh; Văn bản số 2257/UBND-NC ngày 15/4/2025 về việc chỉnh lý, hệ thống hóa, số hóa, lưu trữ tài liệu; Văn bản số 4123/UBND-NC ngày 17/6/2025 về việc bàn giao tài liệu giấy cho Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Hướng dẫn nhiệm vụ văn thư lưu trữ năm 2025), hay hướng dẫn chuẩn bị tài liệu để nộp lưu (hướng dẫn bằng văn bản và trực tiếp tại hội trường, trực tiếp tại từng phòng chuyên môn của UBND cấp huyện), hướng dẫn thực hiện công tác văn thư, lưu trữ sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã. Thực hiện rà soát số lượng tài liệu hiện có tại các đơn vị để có hướng tham mưu, đề xuất kho lưu trữ tạm thời. Tổ chức tiếp nhận toàn bộ khối lượng tài liệu 9.039,361 mét giá tài liệu giấy và cơ sở dữ liệu của 3.550 hồ sơ (tương đương 914.157 trang A4) của UBND cấp huyện hình thành trước ngày 01/7/2025 được giao nộp về Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh quản lý, nâng tổng khối lượng tài liệu đang được bảo quản tại Lưu trữ lịch sử tỉnh lên 11.085,932 mét giá của 200 phông tài liệu, góp phần bảo đảm an toàn, thống nhất quản lý tài liệu lưu trữ lịch sử của tỉnh, không để xảy ra thất lạc, hư hỏng trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy.
Hà Tĩnh là một trong số ít địa phương tham mưu giao cho Lưu trữ lịch sử tỉnh tiếp nhận, quản lý và xử lý nghiệp vụ đối với tài liệu cấp huyện (cũ) nhằm quản lý thống nhất, tập trung, tránh mất mát hồ sơ tài liệu sau sắp xếp và phục vụ khai thác, phát huy giá trị khối tài liệu có giá trị của 1 cấp chính quyền cũ; là giải pháp tối ưu nhất theo đánh giá của Cục Văn thư Lưu trữ Nhà nước và các tỉnh bạn trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp.
Về công tác chỉnh lý và số hóa tài liệu:
Xác định chỉnh lý và số hóa tài liệu là khâu nghiệp vụ quan trọng, tạo tiền đề cho công tác bảo quản và phát huy giá trị tài liệu, tỉnh Hà Tĩnh đã triển khai đồng bộ, quyết liệt các kế hoạch chỉnh lý. Từ một địa phương có khối lượng tài liệu tồn đọng, tích đống tương đối lớn (gần 20 nghìn mét giá tài liệu), trong vòng 7 năm (thực hiện 02 Kế hoạch chỉnh lý từ năm 2015 đến năm 2021), tỉnh đã cơ bản xử lý dứt điểm tài liệu hình thành trước năm 2015. Năm 2020, Hà Tĩnh là 01 trong 03/63 tỉnh, thành phố được Bộ Nội vụ tặng Bằng khen vì đã có thành tích xuất sắc trong công tác chỉnh lý tài liệu. Công tác số hóa được thực hiện thường xuyên từ năm 2016; đến nay, Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh đang quản lý cơ sở dữ liệu gồm 47.247 hồ sơ, 1.253.635 văn bản, tương ứng 5.519.685 trang tài liệu A4 đã được số hóa, phục vụ khai thác, sử dụng trực tuyến.
Đặc biệt sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thực hiện các văn bản chỉ đạo của UBND tỉnh, dưới sự đôn đốc của Sở Nội vụ, các sở, ngành và UBND các xã, phường đã chủ động thực hiện chỉnh lý, số hóa tài liệu lưu trữ giấy được hình thành trước khi sắp xếp tổ chức bộ máy. Thực hiện rà soát tổng thể tài liệu hiện có tại các sở, ban ngành cấp tỉnh, UBND cấp xã (mới sau khi tiếp nhận tài liệu từ xã cũ); Tổng hợp số liệu chỉnh lý, số hóa tài liệu lưu trữ và đề xuất bảo đảm trang thiết bị đầu cuối phục vụ công tác số hóa hồ sơ, tài liệu (dự toán kinh phí 2025, 2026) đảm bảo triển khai kịp thời các chỉ đạo của Trung ương, của tỉnh về số hóa tài liệu, chuyển đổi số; là một trong các tỉnh đi đầu trong việc quyết liệt thực hiện hòa thành tỷ lệ số hóa tài liệu giấy hình thành trước 01/7/2025 sớm nhất cả nước. Song song với đó, Hà Tĩnh là một trong cá.c tỉnh quyết liệt nhất trong việc thực hiện nhiều giải pháp để tăng cường công tác lưu trữ hồ sơ, tài liệu điện tử trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh (ban hành Văn bản chỉ đạo, đưa thành tiêu chí chấm điểm CCHC và VTLT, đôn đốc thường xuyên trên hệ thống quản lý văn bản điện tử của tỉnh, chủ động tham mưu thuê hạ tầng điện toán đám mây phục vụ công tác lưu trữ tài liệu lưu trữ số v.v…), nhằm hoàn thành các nội dung theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương, Ban Chỉ đạo tỉnh về đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số.
Về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác phát huy giá trị tài liệu lưu trữ:
Hà Tĩnh là một trong những địa phương tiên phong trong việc xây dựng Cổng thông tin điện tử Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh, tích hợp phần mềm quản lý tài liệu lưu trữ điện tử và cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Độc giả có thể đăng ký tài khoản, khai thác và sử dụng tài liệu trực tuyến mọi lúc, mọi nơi. Đến nay, Cổng thông tin điện tử của Trung tâm đã thu hút gần 01 triệu lượt truy cập, hàng trăm tài khoản độc giả trực tuyến được kích hoạt, khẳng định hiệu quả và tính thiết thực của mô hình lưu trữ hiện đại. Công tác phát huy giá trị tài liệu được triển khai nhiều hình thức phong phú, sáng tạo, như: viết bài giới thiệu tài liệu gắn với các ngày lễ, sự kiện lịch sử, với hàng trăm bài viết được đăng tải lên Cổng thông tin điện tử của Trung tâm, góp phần lan tỏa giá trị lịch sử, văn hóa của di sản tư liệu đến đông đảo cán bộ, Nhân dân và thế hệ trẻ; sưu tầm tài liệu quý, hiếm của Hà Tĩnh và về Hà Tĩnh (nay được gọi là tài liệu có giá trị đặc biệt); phối hợp với Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước tổ chức triển lãm 3D trực tuyến “Hà Tĩnh theo dòng lịch sử qua tài liệu lưu trữ” nhân dịp kỷ niệm 190 năm thành lập tỉnh Hà Tĩnh (1831 - 2021) và 30 năm tái lập tỉnh Hà Tĩnh (1991 - 2021); xây dựng phim tài liệu, tổ chức tọa đàm khoa học, tuyên truyền lịch sử địa phương thông qua tài liệu lưu trữ tại các địa phương, trường học.
Tham mưu UBND tỉnh ban hành văn bản tăng cường công tác lưu trữ hồ sơ, tài liệu điện tử trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh.
Về công tác tuyên truyền, phổ biến Luật Lưu trữ:
Tham mưu triển khai Cuộc thi trực tuyến tìm hiểu Luật Lưu trữ năm 2024 và các văn bản thi hành Luật, là một trong những tỉnh đầu tiên trong cả nước tổ chức Cuộc thi “Tìm hiểu Luật Lưu trữ năm 2024”, thể hiện quyết tâm cao trong việc triển khai thực hiện hiệu quả các quy định của Luật, góp phần nâng cao chất lượng công tác văn thư, lưu trữ trong giai đoạn mới. Cuộc thi đã thu hút sự tham gia của gần 15.600 thí sinh với gần 26.000 lượt dự thi;
Tổ chức Hội nghị tập huấn nghiệp vụ văn thư lưu trữ năm 2025 cho khoảng 345 công chức UBND cấp xã (3 lớp, từ ngày 17-19/10/2025).
Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác lưu trữ tỉnh Hà Tĩnh vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc: cơ sở vật chất, kho tàng lưu trữ chưa đồng bộ, chưa có kho chuyên dụng đạt chuẩn; khối lượng tài liệu tiếp nhận ngày càng lớn, trong khi nguồn lực đầu tư còn hạn chế; đội ngũ cán bộ lưu trữ còn mỏng, yêu cầu về lưu trữ điện tử và chuyển đổi số đặt ra áp lực lớn về nhân lực và hạ tầng kỹ thuật. Từ thực tiễn triển khai công tác lưu trữ trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm chủ yếu: (1) Công tác lưu trữ phải đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp, thường xuyên của cấp ủy, chính quyền các cấp, gắn với nhiệm vụ chính trị và quản lý nhà nước của địa phương. (2) Coi trọng vai trò của con người, chú trọng xây dựng, đào tạo đội ngũ cán bộ lưu trữ đủ về số lượng, vững về chuyên môn, thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số. (3) Triển khai công tác lưu trữ có lộ trình, trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên xử lý dứt điểm tài liệu tồn đọng, gắn với cải cách hành chính và xây dựng chính quyền điện tử, chính quyền số.
Trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu quản lý thống nhất, bảo đảm an toàn và phát huy hiệu quả tài liệu lưu trữ ngày càng cao. Luật Lưu trữ năm 2024 được ban hành đã tạo khuôn khổ pháp lý mới, đặt ra yêu cầu toàn diện đối với công tác lưu trữ trong giai đoạn phát triển mới. Ngành Lưu trữ tỉnh Hà Tĩnh xác định mục tiêu xây dựng nền lưu trữ chuyên nghiệp, hiện đại, phục vụ hiệu quả công tác quản lý nhà nước và nhu cầu của xã hội. Trên cơ sở đó, tập trung thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm sau: (1) Triển khai đồng bộ, hiệu quả Luật Lưu trữ năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành, chỉ đạo của ngành và của Ủy ban nhân dân tỉnh; (2) Tiếp tục thu thập đầy đủ tài liệu của các cơ quan, tổ chức thuộc nguồn nộp lưu; tổ chức sưu tầm tài liệu có giá trị đặc biệt; (3) Đẩy mạnh công tác chỉnh lý, số hóa tài liệu, ưu tiên tài liệu hình thành trước khi sắp xếp tổ chức bộ máy, nhất là tài liệu của UBND cấp xã; (4) Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, phát triển lưu trữ điện tử, bảo đảm an toàn thông tin và khai thác hiệu quả dữ liệu lưu trữ; (5) Đổi mới, đa dạng hóa các hình thức phát huy giá trị tài liệu lưu trữ, gắn với tuyên truyền, giáo dục truyền thống và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội; (6) Quan tâm đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm công tác lưu trữ, đáp ứng yêu cầu chuyên nghiệp, hiện đại trong tình hình mới.
Phát huy truyền thống 80 năm vẻ vang của ngành Lưu trữ Việt Nam, với tinh thần trách nhiệm, đổi mới, khát vọng cống hiến và vươn lên, ngành Lưu trữ Hà Tĩnh quyết tâm tiếp tục hiện đại hóa, chuyên nghiệp hóa hoạt động lưu trữ, bảo quản an toàn và phát huy hiệu quả giá trị tài liệu; tin tưởng sẽ vượt qua mọi khó khăn, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, góp phần gìn giữ ký ức lịch sử và phục vụ đắc lực cho sự nghiệp phát triển bền vững của quê hương Hà Tĩnh trong giai đoạn mới./.
Nguồn: https://luutrutinh.hatinh.gov.vn/
