Hệ thống chính sách mới của Trung ương cùng Kế hoạch số 563/KH-UBND của UBND tỉnh Hà Tĩnh đang tạo hành lang pháp lý ngày càng thuận lợi để người dân, cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp đầu tư điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Không chỉ góp phần tiết kiệm chi phí điện, nguồn điện dư trong nhiều trường hợp còn có thể được bán lên lưới, qua đó nâng cao hiệu quả đầu tư và thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch.

Những năm gần đây, nhu cầu sử dụng điện phục vụ sản xuất, kinh doanh và đời sống trên địa bàn Hà Tĩnh tiếp tục tăng. Trong bối cảnh đó, việc khai thác nguồn năng lượng mặt trời tại chỗ, đặc biệt trên mái nhà dân, trụ sở, trường học, bệnh viện, nhà xưởng và cơ sở sản xuất, được xem là một trong những giải pháp thiết thực nhằm bổ sung nguồn điện, giảm áp lực cho lưới điện và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Hành lang pháp lý cho phát triển điện mặt trời mái nhà  đang từng bước được hoàn thiện.

Ngày 3/3/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 58/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới. Đây là một trong những văn bản nền tảng trực tiếp điều chỉnh hoạt động phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ; quy định về thông báo, đăng ký phát triển, đấu nối, vận hành và cơ chế mua bán sản lượng điện dư.

Tiếp đó, ngày 15/4/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 768/QĐ-TTg phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Quyết định xác định quy mô, cơ cấu nguồn điện và định hướng phát triển mạnh các nguồn năng lượng tái tạo, trong đó có điện mặt trời.

Ngày 30/3/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 10/CT-TTg về tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà. Chỉ thị yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tăng cường tuyên truyền, tạo điều kiện thuận lợi để người dân, doanh nghiệp đầu tư, lắp đặt điện mặt trời mái nhà gắn với sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả.

Một bước tiến đáng chú ý khác là Nghị định số 243/2026/NĐ-CP ngày 26/6/2026 của Chính phủ, sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định số 57/2025/NĐ-CP và Nghị định số 58/2025/NĐ-CP. Nghị định tiếp tục tháo gỡ các vướng mắc trong thực tiễn, đồng thời mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp và cơ chế mua bán sản lượng điện dư từ điện mặt trời mái nhà. Theo quy định mới, sản lượng điện dư được mua bán theo thỏa thuận nhưng thông thường không vượt quá 50% sản lượng điện phát. Đáng chú ý, từ khi Nghị định có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2030, các bên có thể thỏa thuận mua bán trên 50% sản lượng điện dư nếu lưới điện tại khu vực đấu nối có khả năng tiếp nhận và đáp ứng yêu cầu vận hành an toàn.

Hà Tĩnh cụ thể hóa mục tiêu đến năm 2030

Cụ thể hóa các chủ trương, chính sách của Trung ương, ngày 13/8/2026, UBND tỉnh Hà Tĩnh ban hành Kế hoạch số 563/KH-UBND về triển khai phát triển điện mặt trời mái nhà trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026 - 2030.

Theo Kế hoạch, Hà Tĩnh phấn đấu đến năm 2030 có 50% trụ sở cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập đủ điều kiện được đầu tư, lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ; đồng thời phấn đấu có 50% số hộ gia đình đủ điều kiện lắp đặt hệ thống hoặc hoàn thành chỉ tiêu công suất được UBND tỉnh phân bổ hằng năm.

Đến ngày 30/6/2026, toàn tỉnh đã có 801 hệ thống điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất lắp đặt 158,466 MWp, tương đương khoảng 134,696 MW. Riêng nhóm thuộc Quy hoạch điện VIII đã đưa vào vận hành 158 hệ thống, đạt khoảng 28,6% chỉ tiêu 313 MW đến năm 2030; dư địa phát triển còn hơn 223 MW. Ở khu vực công sở, mới có 10/886 trụ sở được lắp đặt điện mặt trời mái nhà. Đối với hộ gia đình, mới có 633 hộ đã lắp đặt. Những con số này cho thấy tiềm năng phát triển điện mặt trời mái nhà trên địa bàn tỉnh vẫn còn rất lớn.

Kế hoạch 563/KH-UBND cũng đề ra 7 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, từ rà soát cơ chế, chính sách, triển khai các nhiệm vụ thuộc Quy hoạch điện VIII, phát triển điện mặt trời tại công sở và hộ gia đình, đến nâng cấp lưới điện, chuyển đổi số, tuyên truyền, đào tạo và bảo đảm an toàn kỹ thuật.

Đáng chú ý, tỉnh định hướng nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ đặc thù như hỗ trợ lãi suất vay vốn, ưu đãi thủ tục hành chính, hỗ trợ kỹ thuật; khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà tại nhà xưởng, Khu kinh tế Vũng Áng, các khu công nghiệp, cụm công nghiệp. Với các cơ quan nhà nước, trường học, bệnh viện, tỉnh dự kiến lồng ghép các nguồn vốn phù hợp để triển khai, trước mắt lựa chọn một số công trình thuận lợi làm mô hình điểm.

Từ tiết kiệm chi phí đến chủ động nguồn năng lượng

Điện mặt trời mái nhà đang từng bước mở rộng vai trò, từ nguồn điện phục vụ nhu cầu tại chỗ trở thành nguồn bổ sung cho hệ thống điện. Đối với cơ quan, doanh nghiệp và hộ gia đình, điện được tạo ra vào ban ngày có thể trực tiếp thay thế một phần lượng điện phải mua từ lưới, qua đó góp phần giảm chi phí và tăng tính chủ động trong sử dụng năng lượng.

Khi kết hợp với hệ thống lưu trữ, phần điện chưa sử dụng ngay có thể được tích trữ để phục vụ nhu cầu vào thời điểm khác. Trường hợp đáp ứng các điều kiện theo quy định, lượng điện dư còn có thể được bán lên lưới, tạo thêm cơ sở để người dân, doanh nghiệp tính toán hiệu quả đầu tư và khai thác tốt hơn nguồn năng lượng phân tán.

Ở quy mô rộng hơn, phát triển điện mặt trời mái nhà góp phần bổ sung nguồn điện tại chỗ, giảm áp lực cho hệ thống điện, thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch và hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh, bền vững.

Để những lợi ích này được phát huy hiệu quả, cần triển khai đồng bộ các giải pháp về hướng dẫn chính sách, bảo đảm điều kiện đấu nối, nâng cao khả năng tiếp nhận của lưới điện và tổ chức vận hành an toàn. Qua đó, từng bước khai thác hiệu quả tiềm năng năng lượng trên các mái nhà, góp phần đáp ứng nhu cầu điện và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Với nền tảng pháp lý từ Nghị định 58/2025/NĐ-CP, Quyết định 768/QĐ-TTg, Chỉ thị 10/CT-TTg, Nghị định 243/2026/NĐ-CP cùng Kế hoạch 563/KH-UBND của tỉnh Hà Tĩnh, điện mặt trời mái nhà đang có thêm điều kiện để phát triển theo hướng bài bản, an toàn và hiệu quả.

Từ những mái nhà dân, trụ sở công sở đến các nhà xưởng sản xuất, việc tận dụng nguồn năng lượng mặt trời không chỉ giúp giảm chi phí, chủ động nguồn điện mà còn góp phần hình thành thói quen sử dụng năng lượng xanh, tiết kiệm và bền vững, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế xanh của Hà Tĩnh trong những năm tới.