Trong bối cảnh toàn cầu hóa và tái cấu trúc chuỗi cung ứng đang diễn ra mạnh mẽ, logistics không còn đơn thuần là hoạt động vận tải, kho bãi hay lưu thông hàng hóa, mà đã trở thành "hạ tầng mềm" có vai trò quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi nền kinh tế, mỗi địa phương. Đối với Hà Tĩnh - địa phương sở hữu vị trí chiến lược trên trục Bắc - Nam, có hệ thống cảng nước sâu Vũng Áng - Sơn Dương, Cửa khẩu Quốc tế Cầu Treo và kết nối trực tiếp với Lào, Đông Bắc Thái Lan… phát triển logistics chính là chìa khóa để mở rộng không gian tăng trưởng mới, thúc đẩy hội nhập và nâng cao vị thế trong khu vực.

Thực hiện Quyết định số 2229/QĐ-TTg ngày 09/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã ban hành Kế hoạch hành động triển khai thực hiện với nhiều mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp mang tính đồng bộ, chiến lược, thể hiện quyết tâm chính trị cao trong việc đưa logistics trở thành ngành dịch vụ nền tảng, động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. 

Địa chiến lược - Lợi thế tự nhiên cần được khai thác hiệu quả

Hà Tĩnh nằm ở tọa độ đặc biệt trên bản đồ Đông Nam Á: phía Đông giáp biển Đông với hệ thống cảng nước sâu Vũng Áng - Sơn Dương, phía Tây tiếp giáp Lào qua cửa khẩu quốc tế Cầu Treo trên Quốc lộ 8 - một trong những tuyến đường ngắn nhất nối Việt Nam với vùng Đông Bắc Thái Lan và hệ thống đường sắt - đường bộ xuyên Á. Đây chính là điểm xuất phát của hành lang kinh tế Đông - Tây (EWEC) mà các nhà quy hoạch kinh tế khu vực ASEAN đã nhắm đến từ nhiều thập kỷ trước.

Chính vì vậy, kế hoạch hành động xác định rõ mục đích cốt lõi là "khai thác hiệu quả lợi thế vị trí tự nhiên, cảng biển để phát triển dịch vụ logistics trên địa bàn tỉnh", đồng thời "góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy lưu thông hàng hóa, hỗ trợ phát triển xuất nhập khẩu và các ngành kinh tế khác". Hà Tĩnh đang từng bước định hình vai trò là cửa ngõ giao thương quốc tế của khu vực Bắc Trung Bộ và trung tâm trung chuyển hàng hóa của hành lang kinh tế Việt Nam - Lào - Thái Lan. 

Logistics - "Mạch máu" của nền kinh tế công nghiệp

Điểm nổi bật trong Kế hoạch là tư duy phát triển logistics gắn chặt với phát triển công nghiệp, hạ tầng chiến lược và liên kết vùng. Hà Tĩnh xác định phát triển logistics không tách rời các trụ cột tăng trưởng như công nghiệp thép, năng lượng, cảng biển, xuất nhập khẩu và kinh tế biển. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển hiện đại, trong đó logistics đóng vai trò "mạch máu" kết nối sản xuất với thị trường, kết nối địa phương với chuỗi cung ứng quốc gia và quốc tế.

Trong vòng một thập kỷ qua, Hà Tĩnh đã trở thành một trong những trung tâm công nghiệp nặng lớn nhất miền Trung. Làn sóng đầu tư mới với Nhà máy sản xuất thép của Vingroup, Nhà máy thép không gỉ, Điện khí Vũng Áng III, Kho LNG Vũng Áng, Nhà máy sản xuất xe máy điện và hàng loạt dự án năng lượng xanh, cùng các khu công nghiệp đang được lấp đầy như KCN Bắc Thạch Hà giai đoạn 1, KCN Vinhomes Vũng Áng, KCN Gia Lách mở rộng… khi đi vào hoạt động sẽ tạo ra nhu cầu logistics rất lớn, góp phần hình thành chuỗi cung ứng công nghiệp hoàn chỉnh trên địa bàn. Trong bối cảnh đó, phát triển hệ thống logistics đồng bộ không còn là lĩnh vực hỗ trợ mà là điều kiện tiên quyết để nền công nghiệp địa phương phát triển bền vững và nâng cao sức cạnh tranh của môi trường đầu tư Hà Tĩnh.

Kế hoạch hành động của UBND tỉnh Hà Tĩnh được kiến tạo trên bốn nhóm giải pháp có tính hệ thống và liên kết chặt chẽ với nhau, từ hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng, xây dựng thị trường đến nâng cao năng lực cạnh tranh. Mỗi nhóm giải pháp không đứng độc lập mà tạo thành một chuỗi logic, trong đó thể chế mở đường cho hạ tầng, hạ tầng tạo nền cho thị trường, và thị trường là thước đo cuối cùng của toàn bộ chiến lược.

Hoàn thiện thể chế - nền tảng pháp lý cho logistics phát triển bền vững

Đầu tiên, Kế hoạch xác định hoàn thiện thể chế và tăng cường quản lý nhà nước là nhóm nhiệm vụ nền tảng, có tính tiên quyết. Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy không ít địa phương đầu tư hạ tầng logistics bài bản nhưng vẫn không thu hút được doanh nghiệp, nguyên nhân cốt lõi thường nằm ở môi trường pháp lý chưa thông thoáng, thủ tục hành chính còn rườm rà và công tác quản lý nhà nước thiếu nhất quán.

Theo đó, Hà Tĩnh tập trung vào ba hướng chính: rà soát, điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021 - 2030 tầm nhìn đến năm 2050 cho phù hợp với định hướng phát triển logistics; xây dựng Đồ án điều chỉnh Quy hoạch chung Khu kinh tế Vũng Áng đến năm 2050 và triển khai Đề án mở rộng Khu kinh tế Vũng Áng - tạo không gian pháp lý đủ rộng cho các dự án logistics quy mô lớn; đồng thời đẩy mạnh cải cách hành chính, trọng tâm là cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong hoạt động xuất nhập khẩu tại cửa khẩu và cảng biển, nhằm gia tăng nguồn hàng lưu thông và mở rộng quy mô thị trường logistics.

Đây là nhóm nhiệm vụ tuy ít "hữu hình" hơn so với các công trình hạ tầng, nhưng lại có tác động lan tỏa sâu rộng và bền vững nhất đến toàn bộ hệ sinh thái logistics của tỉnh trong dài hạn.

Khu thương mại tự do Vũng Áng - cơ chế đặc thù thu hút đầu tư

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Kế hoạch là chủ trương nghiên cứu thành lập Khu thương mại tự do (FTZ) Vũng Áng. Đây không chỉ là bước đi mang tính đột phá nhằm thu hút đầu tư chiến lược vào logistics, công nghiệp công nghệ cao và thương mại quốc tế, mà còn mở ra cơ hội hình thành hệ sinh thái logistics hiện đại, có khả năng cạnh tranh khu vực. Kế hoạch xác định đây là nhiệm vụ ưu tiên trong năm 2026, giao Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh chủ trì, với mục tiêu "kêu gọi thu hút nhà đầu tư chiến lược lĩnh vực logistics, sản xuất công nghiệp nhằm gia tăng nguồn hàng nội tại trên địa bàn tỉnh". Nếu được triển khai hiệu quả, FTZ Vũng Áng sẽ trở thành động lực mới thúc đẩy dòng chảy hàng hóa, dịch vụ, vốn đầu tư và công nghệ vào Hà Tĩnh. 

Nếu được phê duyệt, FTZ Vũng Áng sẽ cho phép hàng hóa ra vào khu vực với thủ tục hải quan rút gọn, thuế suất ưu đãi đặc biệt, và cơ chế quản lý linh hoạt - điều kiện lý tưởng để thu hút các tập đoàn logistics quốc tế, các trung tâm phân phối khu vực và doanh nghiệp sản xuất hướng xuất khẩu. Đây là bước đi có thể thay đổi hoàn toàn tầm vóc của Vũng Áng trong bản đồ logistics Đông Nam Á.

Hạ tầng kết nối - Trụ cột chính cho phát triển logistics

Tỉnh đang tập trung xây dựng và hoàn thiện hệ thống hạ tầng logistics đồng bộ, hiện đại; ưu tiên các dự án trọng điểm như Trung tâm logistics Vũng Áng, cảng biển và trung tâm logistics Sơn Dương, trung tâm logistics Đức Thọ, trung tâm logistics và ICD tại Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Cầu Treo.

Song song đó, tỉnh đặt trọng tâm vào hoàn thiện hạ tầng hệ thống cảng Vũng Áng - Sơn Dương, kết nối đồng bộ với đường bộ cao tốc, đường sắt tốc độ cao, cửa khẩu và hành lang kinh tế Đông - Tây. Các tuyến giao thông chiến lược được ưu tiên thúc đẩy gồm: đường sắt Viêng Chăn - Vũng Áng, cao tốc Vũng Áng - Cha Lo, mở rộng đường bộ cao tốc Bắc - Nam đoạn qua Hà Tĩnh, nâng cấp Quốc lộ 12C và hoàn thiện đê chắn sóng phía Bắc cảng Vũng Áng. Các dự án khi hoàn thành sẽ tạo bước nhảy vọt về năng lực lưu thông hàng hóa của toàn tỉnh.

Đặc biệt, tuyến đường sắt Viêng Chăn - Vũng Áng được đề cập trong khuôn khổ thực hiện các Hiệp định và Nghị định thư giữa Chính phủ Việt Nam và CHDCND Lào có ý nghĩa địa kinh tế sâu sắc. Nếu hoàn thành, đây sẽ là tuyến kết nối trực tiếp thủ đô Lào với cảng biển Việt Nam, mở ra khả năng Vũng Áng trở thành cửa ngõ xuất khẩu chính của hàng hóa Lào thay vì phải trung chuyển qua các cảng Thái Lan như hiện nay.

Thúc đẩy kết nối liên kết vùng trong phát triển dịch vụ logistics

Hà Tĩnh đang từng bước định hình vai trò là cửa ngõ giao thương quốc tế của khu vực. Việc tăng cường liên kết, hợp tác phát triển kinh tế vùng, thúc đẩy hình thành cụm liên kết ngành kinh tế biển Thanh Hóa - Nghệ An - Hà Tĩnh - Quảng Trị và hành lang kinh tế Hà Tĩnh - Lào - Đông Bắc Thái Lan (với việc đề xuất bổ sung tuyến đường 8, đường 12 vào Nghị định thư số 1 của Hiệp định GMS-CBTA, đồng thời mở tuyến vận tải hành khách cố định liên vận quốc tế Hà Tĩnh - Thà Khẹc - Nakhon Phanom - Bangkok) sẽ tạo dư địa lớn để phát triển dịch vụ logistics xuyên biên giới, logistics cảng biển và logistics công nghiệp đủ quy mô và sức hút đối với các nhà đầu tư chiến lược quốc tế.

Chuyển đổi số và logistics xanh - định vị cho tương lai

Hà Tĩnh không chỉ hướng đến phát triển logistics theo chiều rộng mà còn chú trọng nâng cao chất lượng dịch vụ, năng lực cạnh tranh và tính bền vững của ngành. Kế hoạch đề ra nhiều giải pháp cụ thể về chuyển đổi số: phát triển Cảng biển số, số hóa cơ sở dữ liệu logistics tích hợp vào hệ thống quốc gia, hiện đại hóa thủ tục hải quan điện tử 24/7, ứng dụng AI, robot và tự động hóa trong quản lý kho vận.

Về logistics xanh, tỉnh định hướng khuyến khích doanh nghiệp sử dụng phương tiện vận tải sạch, mô hình "kho xanh - cảng xanh", giảm phát thải carbon và áp dụng các tiêu chuẩn tăng trưởng bền vững quốc tế. Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu lớn ngày càng đặt ra yêu cầu khắt khe về phát thải và tiêu chuẩn môi trường, logistics xanh sẽ không chỉ là yêu cầu tất yếu mà còn là lợi thế cạnh tranh quan trọng của địa phương trong thu hút đầu tư và phát triển thương mại quốc tế.

Bên cạnh đó, việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực logistics cũng được tỉnh quan tâm thông qua các chương trình đào tạo quản trị logistics, quản lý chuỗi cung ứng, nghiệp vụ 4PL – 5PL và bồi dưỡng năng lực nghiên cứu, dự báo thị trường. Điều này cho thấy Hà Tĩnh đang hướng tới xây dựng hệ sinh thái logistics hiện đại dựa trên nền tảng tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Năm 2026 là năm bản lề với hàng loạt nhiệm vụ nền tảng được triển khai thực hiện: điều chỉnh quy hoạch, xây dựng đề án FTZ Vũng Áng, ban hành Nghị quyết về khu - cụm công nghiệp và khởi động xúc tiến đầu tư các trung tâm logistics trọng điểm. Đây là thời điểm để biến cam kết chính sách thành hành động cụ thể.

Có thể khẳng định, Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050 của Hà Tĩnh không chỉ là chương trình hành động cụ thể hóa chủ trương của Chính phủ, mà còn thể hiện rõ khát vọng phát triển và tư duy chiến lược của tỉnh trong giai đoạn mới. Với lợi thế vị trí địa kinh tế đặc biệt, hệ thống hạ tầng ngày càng hoàn thiện, cùng quyết tâm cải cách hành chính, thu hút đầu tư và phát triển đồng bộ các ngành kinh tế nền tảng, Hà Tĩnh đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá trở thành trung tâm logistics quan trọng của khu vực Bắc Trung Bộ và hành lang kinh tế Đông - Tây.

Trong hành trình đó, sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp, các nhà đầu tư chiến lược, các tổ chức logistics trong và ngoài nước sẽ là nhân tố quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng hệ thống logistics hiện đại, thông minh, xanh và có năng lực cạnh tranh quốc tế; góp phần đưa Hà Tĩnh phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.