Luật Hòa giải ở cơ sở số 16/2026/QH16 sẽ có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, với nhiều quy định mới nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động hòa giải ngay tại cộng đồng dân cư. Việc triển khai đồng bộ Luật không chỉ góp phần giải quyết mâu thuẫn từ sớm, từ cơ sở mà còn tăng cường đoàn kết, giữ gìn tình làng nghĩa xóm và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong Nhân dân.

Trong đời sống hằng ngày, những mâu thuẫn liên quan đến gia đình, đất đai, lối đi, ranh giới, sinh hoạt cộng đồng hay quan hệ giữa các cá nhân có thể phát sinh bất cứ lúc nào. Nếu không được tháo gỡ kịp thời, những bất đồng nhỏ có thể kéo dài, ảnh hưởng đến tình cảm giữa các bên, trật tự ở khu dân cư, thậm chí phát sinh những tranh chấp phức tạp hơn.

Hòa giải ở cơ sở vì vậy có vai trò quan trọng trong việc giúp các bên tự nguyện trao đổi, tìm tiếng nói chung và giải quyết mâu thuẫn ngay từ nơi sinh sống. Thông qua sự tham gia của hòa giải viên và cộng đồng, nhiều vụ việc có thể được tháo gỡ trên tinh thần tôn trọng, thấu hiểu, phù hợp pháp luật, hạn chế phải chuyển đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết.

Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 24/8/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Để Luật nhanh chóng đi vào cuộc sống, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1774/QĐ-TTg ngày 14/9/2026 về Kế hoạch triển khai thi hành Luật trên phạm vi cả nước.

Theo Kế hoạch, từ quý IV/2026 đến quý I/2027, Bộ Tư pháp sẽ phối hợp với các địa phương tổ chức hội nghị toàn quốc quán triệt, tập huấn những nội dung của Luật và các văn bản hướng dẫn. Sau đó, UBND cấp tỉnh tiếp tục tổ chức triển khai đến cấp xã và các cơ quan, tổ chức liên quan trong quý I và quý II/2027.

Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cũng được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Các quy định mới sẽ được giới thiệu rộng rãi thông qua tài liệu, hội nghị, tọa đàm, báo chí, phương tiện thông tin đại chúng và môi trường internet, giúp người dân dễ dàng tiếp cận, hiểu và thực hiện đúng quy định.

Một trong những điểm đáng chú ý của Luật mới là việc bổ sung quy định cụ thể về bảo mật thông tin trong hòa giải. Đây là cơ sở để các bên yên tâm chia sẻ những thông tin cần thiết trong quá trình hòa giải, đồng thời bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp và đời sống riêng tư của cá nhân.

Luật cũng tăng cường yêu cầu phòng ngừa những nguy cơ phát sinh từ mâu thuẫn, tranh chấp. Khi nhận thấy vụ việc có khả năng dẫn đến hành vi bạo lực, ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của các bên hoặc người khác, hòa giải viên và chính quyền cơ sở có trách nhiệm phối hợp thực hiện các biện pháp phòng ngừa phù hợp.

Đáng chú ý, phạm vi lựa chọn hòa giải viên được mở rộng. Luật quy định hòa giải viên là người “cư trú tại cơ sở”, bao gồm cả người thường trú và người tạm trú đáp ứng điều kiện theo quy định. Đồng thời, các tiêu chuẩn đối với hòa giải viên được quy định chặt chẽ hơn nhằm bảo đảm uy tín, trách nhiệm và chất lượng hoạt động hòa giải.

Để Luật được triển khai đồng bộ ngay từ thời điểm có hiệu lực, Bộ Tư pháp được giao xây dựng, trình Chính phủ ban hành Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật trong tháng 12/2026; đồng thời ban hành Thông tư quy định các biểu mẫu về tổ chức và hoạt động hòa giải, bảo đảm có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Đối với người dân, khi phát sinh mâu thuẫn, tranh chấp thuộc phạm vi hòa giải ở cơ sở, việc chủ động trao đổi, hợp tác với tổ hòa giải và hòa giải viên là một trong những cách để tìm kiếm giải pháp trên tinh thần tự nguyện, tôn trọng lẫn nhau. Mỗi bên cần cung cấp thông tin trung thực, lắng nghe ý kiến của nhau, tôn trọng pháp luật và cùng hướng tới phương án phù hợp.

Hòa giải thành công không chỉ giải quyết một vụ việc cụ thể mà còn góp phần giữ gìn quan hệ trong gia đình, khu dân cư và cộng đồng. Việc đưa Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 vào cuộc sống vì vậy cần sự tham gia của chính quyền, hòa giải viên, các tổ chức đoàn thể và đặc biệt là sự đồng thuận, chủ động của mỗi người dân, qua đó xây dựng môi trường sống đoàn kết, ổn định, văn minh và thượng tôn pháp luật.