Ngày 15/3, cử tri cả nước tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031. Đây là sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, đồng thời là đợt sinh hoạt dân chủ sâu rộng, để mỗi công dân trực tiếp thực hiện quyền làm chủ, thể hiện ý chí và trách nhiệm đối với sự phát triển của quốc gia.

Theo Hội đồng Bầu cử Quốc gia, thời gian bỏ phiếu trong ngày bầu cử được bắt đầu từ 7 giờ sáng và diễn ra liên tục đến 19 giờ cùng ngày. Tùy tình hình thực tế, các tổ bầu cử có thể quyết định cho cử tri bỏ phiếu sớm hơn nhưng không trước 5 giờ sáng, hoặc kết thúc muộn hơn nhưng không quá 21 giờ cùng ngày.

Nguyên tắc thực hiện quyền bầu cử

Luật bầu cử quy định, mỗi cử tri có quyền bỏ một phiếu bầu đại biểu Quốc hội và một phiếu bầu đại biểu HĐND tương ứng với từng cấp. Cử tri phải trực tiếp tham gia bỏ phiếu và không được nhờ người khác bầu cử thay.

Việc ghi phiếu bầu được thực hiện kín trong khu vực viết phiếu, bảo đảm nguyên tắc bỏ phiếu kín. Trong quá trình viết phiếu, không ai được phép theo dõi hoặc xem nội dung phiếu của cử tri, kể cả thành viên tổ bầu cử. Nếu viết nhầm hoặc làm hỏng phiếu, cử tri có quyền đề nghị đổi phiếu khác. Sau khi bỏ phiếu, tổ bầu cử sẽ đóng dấu “Đã bỏ phiếu” vào thẻ cử tri để xác nhận việc tham gia bầu cử.

Quy định về phiếu bầu

Phiếu bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp được in riêng từng loại trên một mặt giấy khổ A5 theo chiều dọc. Mỗi loại phiếu có màu sắc khác nhau do UBND tỉnh, thành phố lựa chọn và phải có dấu của tổ bầu cử ở góc trên bên trái.

Trên phiếu bầu ghi rõ tên địa phương, đơn vị bầu cử, số lượng đại biểu được bầu. Danh sách người ứng cử được sắp xếp theo thứ tự bảng chữ cái A, B, C… để bảo đảm tính khách quan, minh bạch.

Cách ghi phiếu bầu

Trước khi bỏ phiếu, thành viên tổ bầu cử có trách nhiệm hướng dẫn cử tri cách ghi phiếu đúng quy định. Cử tri lựa chọn người mình tín nhiệm bằng cách giữ nguyên tên người được bầu và gạch ngang họ tên những người không bầu.

Theo quy định, cử tri không được khoanh tròn, đánh dấu, viết thêm nội dung hoặc ghi thêm tên người ngoài danh sách ứng cử vào phiếu bầu. Đồng thời, không được bầu quá số lượng đại biểu được ấn định trong phiếu bầu.

Trong một số trường hợp, cách gạch tên trên phiếu vẫn được chấp nhận như gạch chéo, gạch dọc hoặc gạch ngang nếu gạch hết hàng chữ họ và tên của người ứng cử thì được hiểu là không bầu cho người đó. Nếu cử tri chỉ gạch một phần họ tên hoặc khoanh, gạch dưới… thì phiếu vẫn được tính là bầu cho người ứng cử đó.

Trường hợp cử tri không thể tự viết phiếu, có thể nhờ người khác viết hộ theo ý mình nhưng phải tự tay bỏ phiếu vào hòm phiếu.

Những trường hợp phiếu bầu không hợp lệ

Phiếu bầu được coi là không hợp lệ khi không đúng mẫu do tổ bầu cử phát ra, không có dấu của tổ bầu cử hoặc ghi số người được bầu nhiều hơn số lượng đại biểu được bầu của đơn vị bầu cử.

Ngoài ra, phiếu bầu gạch xóa hết tên tất cả người ứng cử; ghi thêm tên người ngoài danh sách hoặc có nội dung khác trên phiếu cũng được xem là phiếu không hợp lệ.

Quy trình kiểm phiếu

Sau khi kết thúc thời gian bỏ phiếu, tổ bầu cử tiến hành kiểm phiếu theo quy định. Việc kiểm phiếu chỉ thực hiện đối với các phiếu hợp lệ.

Các phiếu bầu hợp lệ được phân loại theo số lượng người được bầu, như phiếu bầu một đại biểu, hai đại biểu hoặc ba đại biểu. Tổ bầu cử sau đó kiểm đếm và tổng hợp số phiếu dành cho từng ứng cử viên.

Để bảo đảm tính chính xác, tổ bầu cử phải phân công ít nhất ba người tham gia kiểm phiếu, gồm một người đọc kết quả phiếu bầu, một người ghi (tích) vào bảng kiểm phiếu và một người giám sát, kiểm tra việc đọc và ghi kết quả.

Nguyên tắc xác định người trúng cử

Theo quy định của Hội đồng Bầu cử Quốc gia, người trúng cử phải đạt số phiếu bầu quá một nửa tổng số phiếu hợp lệ.

Trường hợp số người đạt quá một nửa tổng số phiếu hợp lệ nhiều hơn số đại biểu được bầu thì những người có số phiếu cao hơn sẽ trúng cử. Nếu ở vị trí cuối cùng có nhiều người có số phiếu bằng nhau và vượt quá số lượng đại biểu được bầu thì người lớn tuổi hơn sẽ được xác định là người trúng cử.

Việc thực hiện đầy đủ, đúng quy trình bầu cử không chỉ bảo đảm tính dân chủ, minh bạch của cuộc bầu cử mà còn góp phần lựa chọn những đại biểu tiêu biểu, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của Nhân dân.