Cháy, nổ có thể xảy ra bất ngờ tại gia đình, trường học và nhiều địa điểm sinh hoạt khác, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn đối với trẻ em. Việc chủ động trang bị kiến thức phòng cháy, chữa cháy và kỹ năng thoát nạn phù hợp với từng độ tuổi không chỉ giúp trẻ nhận biết, phòng tránh nguy hiểm mà còn hình thành khả năng ứng phó bình tĩnh, đúng cách khi xảy ra sự cố.

Hình thành ý thức phòng ngừa cháy, nổ từ sớm

Trẻ em là nhóm dễ bị tổn thương khi xảy ra hỏa hoạn do còn hạn chế về khả năng nhận diện nguy cơ, xử lý tình huống và tự bảo vệ bản thân. Trong môi trường sinh hoạt hằng ngày, những vật dụng quen thuộc như ổ cắm điện, thiết bị sạc, bếp nấu, bật lửa, diêm hoặc các thiết bị sinh nhiệt đều có thể trở thành nguồn gây cháy nếu sử dụng không đúng cách.

Vì vậy, việc giáo dục kỹ năng phòng cháy, chữa cháy cho trẻ cần được thực hiện thường xuyên, bắt đầu từ những kiến thức đơn giản, dễ hiểu và phù hợp với từng lứa tuổi.

Cha mẹ cần hướng dẫn trẻ không tự ý sử dụng bật lửa, diêm, nến, bếp gas hoặc các thiết bị điện khi chưa được người lớn cho phép. Đồng thời, giải thích để trẻ hiểu những hành vi như nghịch ổ điện, cắm quá nhiều thiết bị vào một ổ cắm, để vật dễ cháy gần nguồn nhiệt hoặc tự ý đốt giấy, đốt rác có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Tại trường học, nội dung phòng cháy, chữa cháy cần được lồng ghép vào các hoạt động giáo dục kỹ năng sống, sinh hoạt ngoại khóa và diễn tập thoát nạn. Thông qua hình ảnh trực quan, tình huống giả định và thực hành có hướng dẫn, trẻ có thể từng bước nhận biết những dấu hiệu nguy hiểm, ghi nhớ nguyên tắc an toàn và hình thành phản xạ phù hợp.

Điều quan trọng là giúp trẻ hiểu rằng phòng cháy không chỉ là trách nhiệm của người lớn mà còn bắt đầu từ những hành động nhỏ, như không nghịch lửa, không tự ý sử dụng thiết bị điện và chủ động báo cho người lớn khi phát hiện nguy cơ mất an toàn.

Ghi nhớ những kỹ năng thoát hiểm khi xảy ra hỏa hoạn

Khi phát hiện khói, mùi khét, tia lửa hoặc ngọn lửa bất thường, kỹ năng đầu tiên trẻ cần ghi nhớ là nhanh chóng thông báo cho người lớn và hô hoán để những người xung quanh biết, kịp thời ứng phó.

Trẻ tuyệt đối không nên tự ý tìm cách dập đám cháy, quay lại lấy đồ dùng cá nhân hoặc tiếp cận khu vực nguy hiểm. Đối với trẻ nhỏ, ưu tiên hàng đầu là nhanh chóng rời khỏi nơi xảy ra cháy theo lối thoát an toàn và tìm kiếm sự trợ giúp.

Một kỹ năng quan trọng khác là ghi nhớ số điện thoại báo cháy và cứu nạn, cứu hộ 114. Cha mẹ, giáo viên cần hướng dẫn trẻ cách gọi điện trong tình huống khẩn cấp, cung cấp thông tin ngắn gọn, rõ ràng về địa điểm xảy ra cháy, dấu hiệu nguy hiểm và tình trạng của những người cần hỗ trợ.

Khi xảy ra hỏa hoạn, khói và khí độc có thể lan nhanh, gây mất phương hướng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng hô hấp. Vì vậy, trẻ cần được hướng dẫn cúi thấp người hoặc bò thấp khi di chuyển qua khu vực có khói, tránh hít phải lớp khói nóng thường tập trung phía trên.

Nếu có sẵn khăn hoặc vải phù hợp, trẻ có thể sử dụng để che mũi, miệng trong lúc thoát nạn. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng khăn ướt không có khả năng lọc hết khí độc và không bảo đảm an toàn khi đi qua khu vực có khói dày đặc. Việc tìm lối thoát an toàn và tránh tiếp xúc với khói vẫn là yếu tố quan trọng nhất.

Tại các tòa nhà cao tầng, chung cư hoặc công trình có nhiều tầng, trẻ cần được hướng dẫn nhận biết biển chỉ dẫn thoát hiểm, vị trí cầu thang bộ và lối ra khẩn cấp. Khi có cháy, không sử dụng thang máy mà phải di chuyển theo lối thoát nạn được hướng dẫn, nếu lối đi còn an toàn.

Trường hợp lối thoát đã bị lửa hoặc khói chặn, trẻ không được cố chạy xuyên qua khu vực nguy hiểm. Nếu đang ở trong phòng và chưa thể thoát ra ngoài, cần đóng cửa để hạn chế khói xâm nhập, dùng khăn hoặc vải chèn các khe hở nếu có thể thực hiện an toàn, đồng thời gọi 114, thông báo vị trí và tìm cách phát tín hiệu cầu cứu tại cửa sổ hoặc vị trí dễ được phát hiện.

Đặc biệt, cha mẹ cần dạy trẻ không trốn dưới gầm giường, trong tủ quần áo hoặc những nơi kín khi xảy ra cháy. Đây là những vị trí có thể khiến lực lượng cứu hộ gặp khó khăn trong việc tìm kiếm và tiếp cận.

Đối với tình huống lửa bén vào quần áo, trẻ cần được hướng dẫn nguyên tắc dừng lại, nằm xuống và lăn người để dập lửa. Không chạy khi quần áo đang cháy vì luồng không khí có thể khiến ngọn lửa bùng mạnh hơn. Khi thực hành, cần có sự hướng dẫn và giám sát của người lớn để bảo đảm an toàn.

Gia đình và nhà trường cùng xây dựng môi trường an toàn

Trang bị kiến thức phòng cháy, chữa cháy cho trẻ không thể chỉ dừng lại ở việc nhắc nhở bằng lời nói mà cần được duy trì thông qua các hoạt động thực hành thường xuyên.

Tại gia đình, phụ huynh nên cùng con tìm hiểu sơ đồ ngôi nhà, xác định các lối ra, vị trí tập kết an toàn và thống nhất cách liên lạc khi xảy ra sự cố. Những gia đình sinh sống tại chung cư, nhà cao tầng hoặc nhà có nhiều phòng cần đặc biệt chú trọng việc hướng dẫn trẻ nhận biết đường thoát hiểm phù hợp.

Bên cạnh đó, người lớn cần chủ động kiểm tra hệ thống điện, thiết bị sinh nhiệt, khu vực bếp và những nơi có nguy cơ cháy, nổ; sắp xếp đồ đạc gọn gàng, không để vật dụng cản trở lối thoát nạn. Các thiết bị cảnh báo cháy, phương tiện chữa cháy tại chỗ cần được bố trí, kiểm tra và sử dụng đúng hướng dẫn.

Đối với nhà trường, việc tổ chức các buổi tuyên truyền, trải nghiệm và diễn tập phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ có ý nghĩa thiết thực. Thông qua các tình huống mô phỏng, học sinh được rèn luyện khả năng nhận diện nguy hiểm, tuân thủ hiệu lệnh, di chuyển theo hàng và hỗ trợ thông báo khi phát hiện người cần giúp đỡ.

Các hoạt động này cần được tổ chức phù hợp với độ tuổi, bảo đảm an toàn tuyệt đối, tránh tạo tâm lý hoang mang hoặc để trẻ thực hiện những thao tác vượt quá khả năng.

Đặc biệt, cần phân biệt rõ giữa kỹ năng thoát nạn và kỹ năng sử dụng phương tiện chữa cháy. Trẻ nhỏ không được giao nhiệm vụ sử dụng bình chữa cháy hoặc trực tiếp tham gia dập lửa. Việc hướng dẫn sử dụng thiết bị chữa cháy đối với học sinh lớn tuổi phải được thực hiện trong môi trường huấn luyện an toàn, có người có chuyên môn giám sát.

Mỗi gia đình, nhà trường cũng cần tăng cường phối hợp với lực lượng chức năng trong công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật và kỹ năng phòng cháy, chữa cháy. Qua đó, từng bước xây dựng ý thức chủ động phòng ngừa, hạn chế tâm lý chủ quan trước các nguy cơ cháy, nổ.

An toàn của trẻ em luôn cần được đặt lên hàng đầu. Việc trang bị kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và thoát hiểm từ sớm chính là giải pháp thiết thực giúp trẻ tự bảo vệ bản thân, giảm thiểu nguy cơ thương tích và nâng cao khả năng ứng phó trước những tình huống bất ngờ.

Chủ động phòng ngừa, bình tĩnh xử lý và thoát nạn đúng cách là những nguyên tắc quan trọng cần được mỗi trẻ em ghi nhớ. Sự đồng hành của gia đình, nhà trường và cộng đồng sẽ góp phần xây dựng môi trường sống, học tập an toàn, để trẻ được phát triển trong điều kiện tốt nhất.