UAV Yitong TP200 của Trung Quốc không chỉ là một phương tiện không người lái mới mà còn là minh chứng rõ nét cho chiến lược “Hợp nhất Quân sự - Dân sự” (Military-Civil Fusion - MCF) mà Bắc Kinh theo đuổi trong nhiều năm qua.

Lấp khoảng trống trên thị trường UAV hạng trung

Ngày 26/7, Công ty Yitong UAV System đã hoàn thành chuyến bay thử đầu tiên của mẫu UAV đa nhiệm TP200 tại thành phố Yên Đài, tỉnh Sơn Đông.

Không giống nhiều chương trình UAV khác vốn phát triển theo hướng quân sự rồi mới chuyển đổi sang dân sự, TP200 được thiết kế ngay từ đầu theo các tiêu chuẩn đủ điều kiện bay của Cục Hàng không Dân dụng Trung Quốc (CAAC). Điều này đồng nghĩa các yêu cầu về kết cấu, hệ thống điều khiển bay, độ an toàn, khả năng bảo trì và quy trình sản xuất đều được tích hợp ngay từ giai đoạn thiết kế ban đầu.

Về thông số kỹ thuật, TP200 sở hữu thân dài 6,05 m, sải cánh 10 m, trọng lượng cất cánh tối đa 700 kg và mang được tải trọng lên tới 200 kg; có tầm bay tối đa khoảng 3.000 km, thời gian hoạt động liên tục trên 24 giờ, đạt trần bay 7.620 m và có thể hoạt động tại các sân bay nằm ở độ cao tới 4.500 m so với mực nước biển. Đặc biệt, TP200 chỉ cần đường băng dài khoảng 300 m để cất và hạ cánh, cho phép khai thác tại nhiều sân bay dã chiến hoặc đường băng quy mô nhỏ.

Những thông số này cho thấy TP200 được định vị ở phân khúc trung gian giữa các UAV cỡ nhỏ chỉ mang được vài chục kg hàng hóa và các UAV tầm trung, thời gian hoạt động dài (MALE) vốn có chi phí đầu tư và khai thác rất cao.

Khả năng mang tải 200 kg giúp TP200 không chỉ thực hiện nhiệm vụ vận tải mà còn có thể đảm nhiệm nhiều vai trò khác nhau thông qua kiến trúc tải trọng dạng module.

Theo thiết kế, thiết bị này có thể mang theo camera quang - hồng ngoại, radar giám sát biển cỡ nhỏ, hệ thống thu tín hiệu nhận dạng tàu thuyền (AIS), cảm biến khí tượng, thiết bị lidar hoặc khoang hàng hóa tùy theo yêu cầu nhiệm vụ. Việc chuẩn hóa giao diện tích hợp tải trọng giúp cùng một phi đội có thể nhanh chóng chuyển đổi giữa các nhiệm vụ vận tải, giám sát, lập bản đồ hay tuần tra mà không cần phát triển nhiều chủng loại máy bay khác nhau.

Đây là xu hướng đang được nhiều quốc gia theo đuổi nhằm giảm chi phí khai thác và nâng cao tính linh hoạt trong vận hành.

Bên cạnh đó, việc sử dụng động cơ xăng kết hợp cánh dài tỷ lệ lớn giúp TP200 có hiệu suất khí động học tốt hơn, phù hợp với các nhiệm vụ kéo dài hàng chục giờ liên tục thay vì chỉ tập trung vào tốc độ bay.

Trung tâm của hệ sinh thái UAV hoàn chỉnh

Điều đáng chú ý là TP200 không phải một sản phẩm đơn lẻ mà nằm trong chiến lược phát triển dài hạn của Yitong UAV.

Doanh nghiệp này được thành lập năm 2021 với vốn điều lệ 500 triệu Nhân dân tệ (74 triệu USD) và thuộc sở hữu hoàn toàn của Tập đoàn Phát triển Kinh tế Yên Đài - một doanh nghiệp nhà nước địa phương. Sau khi chuyển hoạt động sản xuất từ Tây An về Sơn Đông, Yitong đang xây dựng khu công nghiệp UAV rộng hơn 130.000 m² nhằm phục vụ sản xuất hàng loạt, tích hợp linh kiện và mở rộng quy mô chế tạo.

Yitong có nền tảng nhân lực khá mạnh với đội ngũ kỹ thuật quy tụ nhiều chuyên gia từng tham gia phát triển các chương trình máy bay lớn của Trung Quốc như tiêm kích - bom JH-7, máy bay vận tải chiến lược Y-20, máy bay cảnh báo sớm KJ-2000 hay máy bay chở khách MA700. Điều này cho thấy chiến lược của Trung Quốc tận dụng nguồn nhân lực từ ngành hàng không truyền thống để thúc đẩy lĩnh vực UAV.

Song song với TP200, Yitong còn phát triển hàng loạt dòng UAV khác như TP500, TP1000 hay các mẫu cất hạ cánh thẳng đứng TR50, TR100 và TRS. Đặc biệt, mẫu TP1000 đã khả năng mang theo lượng hàng hóa trên 1 tấn, mở đường cho tham vọng tiến vào thị trường vận tải hàng hóa khu vực.

Việc đạt các chứng nhận AS9100D/EN9100, ISO9001 cùng giấy phép khai thác hàng không chung cho thấy doanh nghiệp đang từng bước chuyển từ giai đoạn nghiên cứu sang sản xuất thương mại được chứng nhận, dù quy mô đơn hàng và sản lượng thực tế vẫn chưa được công bố.

Lợi thế từ chuỗi cung ứng UAV lớn nhất thế giới

Sự xuất hiện của TP200 diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc đang nắm giữ lợi thế vượt trội về công nghiệp UAV.

Theo các ước tính, quốc gia này hiện chiếm khoảng 80-90% sản lượng UAV toàn cầu. Riêng thành phố Thâm Quyến sản xuất khoảng 70% UAV dân dụng và hơn 90% linh kiện dành cho UAV thương mại. Bắc Kinh cũng giữ vị trí thống lĩnh trong chuỗi cung ứng pin lithium, đất hiếm, động cơ điện, bảng mạch điện tử, cảm biến nhiệt và vật liệu sợi carbon.

Hiện có hơn 1,27 triệu UAV dân dụng đã được đăng ký với CAAC, tạo nên một thị trường quy mô lớn trải rộng từ nông nghiệp, khảo sát, logistics đến quản lý đô thị và ứng phó thiên tai. Quy mô thị trường UAV Trung Quốc được dự báo đạt gần 4,9 tỷ USD vào năm 2030, trong khi nếu tính cả lĩnh vực quân sự và công nghiệp, tổng giá trị toàn ngành có thể vượt 23 tỷ USD.

Lợi thế về quy mô sản xuất giúp các doanh nghiệp Trung Quốc nhanh chóng hạ giá thành, mở rộng sản lượng và rút ngắn thời gian thương mại hóa công nghệ.

Giá trị ở tính lưỡng dụng

Mặc dù được quảng bá là UAV dân dụng, TP200 lại có nhiều đặc điểm khiến giới phân tích đặc biệt quan tâm đến khả năng sử dụng trong các hoạt động quân sự.

Với tải trọng 200 kg, TP200 có thể vận chuyển pin, lương thực, đạn dược, thiết bị thông tin, phụ tùng hay vật tư y tế tới các đảo tiền tiêu, căn cứ ven biển, trận địa radar hoặc đơn vị phòng không triển khai phân tán. Trong bối cảnh tác chiến hiện đại, nơi việc duy trì chuỗi hậu cần trở thành yếu tố quyết định, các UAV vận tải cỡ trung như TP200 có thể đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ mà trước đây phải sử dụng trực thăng hoặc máy bay có người lái với chi phí cao hơn nhiều.

Không dừng ở vận tải, TP200 còn có thể trang bị thêm nhiều tùy chọn thiết bị để thực hiện các nhiệm vụ giám sát biên giới, tuần tra ven biển, xác nhận mục tiêu hay đánh giá thiệt hại sau tấn công tại những khu vực có nguy cơ thấp.

Quan trọng hơn, việc TP200 được chứng nhận đủ điều kiện bay dân sự và sản xuất theo quy trình tiêu chuẩn giúp Trung Quốc có thể mở rộng quy mô đội bay với chi phí thấp hơn đáng kể so với các chương trình quân sự chuyên biệt.

Đây cũng chính là điểm cốt lõi của chiến lược “Hợp nhất Quân sự - Dân sự”. Theo đó, công nghệ, năng lực sản xuất, mạng lưới hậu cần và đội ngũ vận hành được xây dựng cho thị trường dân sự có thể nhanh chóng chuyển sang phục vụ quốc phòng khi xảy ra khủng hoảng hoặc xung đột. Điều đó giúp Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) tiếp cận nguồn phương tiện và năng lực công nghiệp khổng lồ mà không phải duy trì toàn bộ trong biên chế quân đội thời bình.

TP200 có thể chưa phải là mẫu UAV có thông số vượt trội nhất của Trung Quốc, nhưng lại phản ánh rõ định hướng phát triển mà Bắc Kinh đang theo đuổi.

Thay vì chỉ tập trung vào các hệ thống UAV quân sự chuyên dụng, Trung Quốc đang xây dựng một hệ sinh thái thống nhất, trong đó các nền tảng dân sự, tiêu chuẩn chứng nhận, chuỗi cung ứng công nghiệp và năng lực sản xuất hàng loạt được thiết kế để vừa phục vụ tăng trưởng kinh tế, vừa có thể nhanh chóng chuyển đổi sang nhu cầu quốc phòng.

Nếu chiến lược này tiếp tục được mở rộng, lợi thế của Trung Quốc trong lĩnh vực UAV sẽ không chỉ nằm ở số lượng sản phẩm hay quy mô thị trường, mà còn ở khả năng huy động toàn bộ nền công nghiệp dân sự để hỗ trợ sức mạnh quân sự khi cần thiết.

Đây có thể sẽ là một trong những lợi thế đáng chú ý nhất của Bắc Kinh trong cuộc đua công nghệ UAV trong thập niên tới.