Kẹo cu đơ
Từ lạc, mật mía, gừng và những nguyên liệu quen thuộc của làng quê, người Hà Tĩnh đã tạo nên món kẹo có vị ngọt, bùi, cay thơm rất riêng. Đằng sau tên gọi “cu đơ” thú vị còn là câu chuyện được lưu truyền về ông Đinh Vy ở Hương Sơn – người được cho là đã khởi xướng nghề nấu loại kẹo này tại địa phương.
Theo những câu chuyện được lưu truyền tại Hương Sơn, vào khoảng những năm 1950, ông Đinh Vy, còn được gọi thân mật là Cu Hai hay ông Hai, ở vùng Sơn Thịnh trước đây, thường dùng lạc trộn với mật mía, thêm vỏ chanh rồi nấu thành kẹo. Kẹo khi ấy chưa được kẹp giữa hai lớp bánh đa như ngày nay mà được đổ vào bát sứ, để nguội rồi dùng thìa xúc ăn.
Từ ông Hai đến cái tên “cu đơ”
Nguồn gốc tên gọi của món kẹo cũng là một câu chuyện thú vị.
Theo lời kể của người dân địa phương, thời điểm đó quanh khu vực có quân Pháp đóng quân. Khi đến nhà ông Hai ăn kẹo, nghe mọi người gọi chủ nhà là “Hai”, những người lính được cho là đã chuyển cách gọi này sang tiếng Pháp “deux”, nghĩa là số 2.
Từ cách gọi “Cu Hai”, rồi “Cu Deux”, cái tên “cu đơ” dần được truyền miệng và gắn với món kẹo cho đến ngày nay.
Bên cạnh đó còn tồn tại một số cách lý giải khác về tên gọi. Vì vậy, câu chuyện “Hai – deux – cu đơ” nên được xem là một giai thoại dân gian thú vị gắn với lịch sử món ăn, hơn là một kết luận duy nhất về nguồn gốc tên gọi.
Hương vị từ những sản vật quê nhà
Vùng Hương Sơn xưa có những bãi bồi ven sông Ngàn Phố trồng nhiều lạc và mía – hai nguyên liệu chính để làm cu đơ.
Một mẻ kẹo ngon đòi hỏi mật mía phải trong, lạc chắc hạt, kết hợp với gừng và vỏ chanh để tạo hương thơm. Người nấu phải giữ lửa và khuấy đều để mật đạt độ dẻo, lạc vừa chín giòn mà không mất vị bùi.
Theo thời gian, cách làm cũng thay đổi. Từ kẹo đổ trong bát, trên lá chuối hay giấy, người làm kẹo sau này sử dụng bánh đa nướng làm lớp đỡ. Dần dần hình thành chiếc cu đơ quen thuộc ngày nay: hai lớp bánh đa giòn ôm lấy phần mật mía và lạc dẻo thơm ở giữa.
Cu đơ phải có chè xanh
Với người Hà Tĩnh, cu đơ dường như ngon hơn khi có một ấm chè xanh nóng bên cạnh.
Bẻ một miếng bánh, đầu tiên là tiếng giòn của bánh đa, tiếp đến là vị ngọt của mật, bùi của lạc, thơm cay của gừng và thoảng hương vỏ chanh. Nhấp thêm ngụm chè xanh hơi chát, vị ngọt dịu xuống và hương kẹo càng trở nên rõ nét.
Bởi vậy, cu đơ – chè xanh từ lâu đã trở thành một nét thưởng thức quen thuộc trong đời sống người Hà Tĩnh, nhất là trong những cuộc gặp gỡ, chuyện trò hay khi gia đình có khách.
Từ một thức quà quê ở Hương Sơn, cu đơ ngày nay được sản xuất tại nhiều địa phương và trở thành một trong những đặc sản tiêu biểu của Hà Tĩnh. Năm 2021, kẹo cu đơ Hà Tĩnh được Hội Kỷ lục gia Việt Nam đưa vào Top 100 món ăn, quà tặng đặc sản Việt Nam.
Đến Hà Tĩnh, thưởng thức một miếng cu đơ bên chén chè xanh không chỉ là nếm một món đặc sản. Đó còn là cách chạm vào câu chuyện của làng quê, của những sản vật bên dòng Ngàn Phố và một hương vị đã theo người Hà Tĩnh đi qua nhiều thế hệ.
