
Ô nhiễm không khí nghiêm trọng ở thị trấn Shoham, miền Trung Israel do các vụ đốt rác trái phép ở Bờ Tây (Ảnh: Times of Israel)
Theo Báo cáo chất lượng không khí thế giới do IQAir công bố năm 2025, chỉ có 7 quốc gia đáp ứng được ngưỡng PM2.5 theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong khi hơn 90% quốc gia vượt xa mức an toàn. WHO ước tính ô nhiễm không khí hiện góp phần gây ra khoảng 7 triệu ca tử vong sớm mỗi năm, với gần 99% dân số thế giới đang sống trong môi trường không khí không đạt chuẩn.
Những con số này cho thấy ô nhiễm không khí không còn là một vấn đề môi trường đơn thuần mà đã trở thành một cuộc khủng hoảng y tế - kinh tế mang tính cấu trúc, gắn chặt với mô hình tăng trưởng, tiêu thụ năng lượng và những tác động ngày càng cực đoan của biến đổi khí hậu.
Tâm điểm ô nhiễm và cái giá
Các nghiên cứu tổng hợp công bố trên The Lancet và Nature cho thấy châu Á tiếp tục là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, cả về mức độ phơi nhiễm lẫn số ca tử vong liên quan đến ô nhiễm không khí. Năm 2025, thủ đô Tehran của Iran nhiều lần phải đóng cửa trường học và ngừng các hoạt động công cộng khi chỉ số chất lượng không khí vượt ngưỡng 160 - mức “không lành mạnh” đối với toàn bộ dân cư. Những kịch bản tương tự cũng lặp lại tại Baghdad (Iraq), một số đô thị lớn ở Israel, hay tại các thành phố đông dân của Ấn Độ.

Ô nhiễm không khí ở New Delhi, Ấn Độ (Ảnh: AP)
Tại Ấn Độ, New Delhi và Kolkata thường xuyên ghi nhận mức ô nhiễm ở ngưỡng nguy hại. Ô nhiễm không khí hiện là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong sớm tại quốc gia đông dân nhất thế giới này, trong đó việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch - đặc biệt là than đá - chiếm khoảng 44% tổng số ca tử vong liên quan. Trung Quốc, dù đạt được một số tiến bộ đáng kể trong kiểm soát ô nhiễm tại các đô thị lớn như Bắc Kinh hay Thượng Hải, vẫn đối mặt với tình trạng ô nhiễm cao tại nhiều khu vực công nghiệp và các thành phố cấp hai, nơi tăng trưởng và tiêu thụ năng lượng còn phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch.
Đáng chú ý, Hà Nội của Việt Nam cũng có thời điểm xuất hiện trong nhóm các thành phố ô nhiễm không khí nghiêm trọng nhất thế giới năm 2025, với nồng độ PM2.5 vượt xa chuẩn an toàn của WHO. Theo phân tích của Nature và Ngân hàng Thế giới, các quốc gia như Bangladesh, Pakistan và Indonesia có nguy cơ trở thành những “điểm nóng” ô nhiễm mới trong tương lai gần, do đô thị hóa nhanh, nhu cầu năng lượng tăng cao và năng lực quản lý môi trường còn hạn chế.
Ô nhiễm không khí cũng cho thấy rõ tính chất xuyên biên giới, khi lan tới cả những khu vực từng được xem là “đáng sống” nhất thế giới. Ở Bắc Mỹ, các vụ cháy rừng quy mô lớn tại Canada đã tạo ra những đám khói dày đặc bao phủ nhiều thành phố lớn của Mỹ trong nhiều tuần, khiến chất lượng không khí tại New York, Chicago hay Washington D.C. có thời điểm rơi xuống mức nguy hiểm.
