Đền Chợ Củi – điểm đến tâm linh bên dòng Lam

Đền được hình thành từ thời Hậu Lê, về sau tiếp tục được tu bổ, tôn tạo qua nhiều thời kỳ. Kiến trúc đền mang dáng dấp truyền thống, bố cục theo kiểu chữ Tam với các hạng mục chính gồm tam quan, hạ điện, trung điện và thượng điện. Không gian thờ tự trang nghiêm, kết hợp với cảnh quan núi sông tạo nên nét đặc trưng riêng của di tích.
Đền Chợ Củi là nơi sinh hoạt tín ngưỡng lâu đời của cộng đồng cư dân địa phương và khách thập phương. Trong đời sống dân gian, nơi đây đặc biệt gắn với tín ngưỡng thờ Quan Hoàng Mười, đồng thời phản ánh sự giao thoa của nhiều lớp tín ngưỡng truyền thống. Qua nhiều thế hệ, ngôi đền trở thành địa chỉ quen thuộc để người dân đến dâng hương, cầu bình an, sức khỏe và những điều tốt đẹp cho gia đình.
Giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc của Đền Chợ Củi đã được Nhà nước ghi nhận. Ngày 18/1/1993, Bộ Văn hóa – Thông tin ban hành Quyết định số 57/QĐ-VH, công nhận và xếp hạng Đền Chợ Củi là di tích lịch sử – kiến trúc nghệ thuật quốc gia. Trước đó, từ năm 1974, di tích đã được đưa vào diện bảo vệ; đến năm 1990, chính quyền địa phương phối hợp với ngành văn hóa tiến hành tu sửa, tôn tạo. 
Nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di tích, khu vực Đền Chợ Củi đã được quy hoạch với tổng diện tích khoảng 8,44 ha, bao gồm khu vực bảo vệ lõi, vùng đệm cùng không gian cảnh quan gắn với núi Ngũ Mã, khu vực Chợ Củi và sông Lam. Đây là cơ sở quan trọng để vừa bảo vệ các yếu tố gốc của di tích, vừa từng bước hoàn thiện không gian phục vụ tham quan, hành lễ và du lịch văn hóa tâm linh. 
Ngày nay, Đền Chợ Củi không chỉ là một địa chỉ tín ngưỡng nổi tiếng mà còn là điểm đến hấp dẫn trong hành trình khám phá Nghi Xuân và vùng đất Hà Tĩnh. Mỗi dịp đầu xuân, ngày lễ hoặc cuối năm, đông đảo người dân và du khách về đền chiêm bái, dâng hương, tạo nên một không gian sinh hoạt văn hóa tâm linh giàu bản sắc.