Đền thờ Lê Khôi

Gần 600 năm qua, đền Lê Khôi dưới chân núi Nam Giới không chỉ là nơi tưởng niệm danh tướng Chiêu Trưng Đại vương Lê Khôi mà còn là một không gian văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc của người dân Hà Tĩnh. Di tích gắn với những dấu ấn lịch sử của thời Hậu Lê, đồng thời lưu giữ lễ hội truyền thống được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Chiêu Trưng Đại vương Lê Khôi (? - 1446) là con Lê Trừ, anh trai vua Lê Thái Tổ Lê Lợi, và là một trong những danh tướng tiêu biểu của nghĩa quân Lam Sơn. Ông có nhiều đóng góp trong cuộc kháng chiến chống quân Minh, đồng thời góp phần mở mang, ổn định vùng đất phía Nam Đại Việt dưới triều Hậu Lê.

Năm 1446, sau khi lập nhiều chiến công trong cuộc chinh phạt phương Nam, trên đường trở về kinh thành, Lê Khôi lâm bệnh và qua đời dưới chân núi Nam Giới, nay thuộc địa bàn xã Thạch Khê, Hà Tĩnh.

Sau khi ông mất, triều đình cho lập đền thờ để tưởng niệm. Nhân dân nhiều địa phương cũng lập các đền vọng, duy trì việc hương khói và tổ chức lễ giỗ. Từ đó, hình thành một không gian tín ngưỡng trải rộng từ vùng Cửa Sót đến nhiều làng quê ven sông La, nơi ký ức về danh tướng Lê Khôi được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Không gian văn hóa bên chân núi Nam Giới
Đền thờ và lăng mộ Chiêu Trưng Đại vương Lê Khôi là một trong những di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu của Hà Tĩnh. Không gian di tích gắn với núi Nam Giới và vùng Cửa Sót, tạo nên sự kết nối giữa cảnh quan tự nhiên, lịch sử và đời sống tín ngưỡng của cư dân địa phương.

Qua thời gian, đền trở thành nơi người dân tìm về tưởng niệm tiền nhân, dâng hương cầu bình an và gửi gắm lòng thành kính đối với một vị danh tướng có công với đất nước.

Không chỉ mang giá trị lịch sử, di tích còn là không gian sinh hoạt cộng đồng. Các nghi lễ, tập tục và câu chuyện về Chiêu Trưng Đại vương được người dân gìn giữ, kể lại cho thế hệ sau, góp phần làm nên bản sắc văn hóa của vùng đất ven biển Hà Tĩnh.

Đền thờ và Lăng mộ Chiêu Trưng Đại vương Lê Khôi được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia, khẳng định giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng của di tích.
Hằng năm, từ mùng 1 đến 3/5 âm lịch, người dân vùng Cửa Sót và nhiều địa phương tổ chức lễ giỗ Chiêu Trưng Đại vương Lê Khôi. Từ một sinh hoạt tín ngưỡng, lễ giỗ dần trở thành ngày hội văn hóa lớn của cộng đồng.

Phần lễ được tổ chức trang nghiêm với các nghi thức truyền thống, trong đó nổi bật là lễ tế và các đoàn rước từ những đền vọng về đền chính. Cờ hội, tàn lọng, chiêng trống và nhạc lễ tạo nên không khí vừa linh thiêng vừa rộn ràng.

Năm 2017, Lễ hội đền Lê Khôi được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là sự ghi nhận đối với giá trị của một lễ hội dân gian gắn chặt với lịch sử và đời sống cộng đồng Hà Tĩnh.

Sức sống của đền Lê Khôi được gìn giữ qua sự tham gia của cộng đồng. Mỗi mùa lễ hội, người dân cùng chỉnh trang di tích, chuẩn bị lễ vật và thực hành các nghi thức truyền thống; nhiều người đi làm ăn xa cũng trở về quê dự lễ. Đặc biệt, sự tham gia của thế hệ trẻ góp phần trao truyền và làm mới sức sống của di sản.

Từ vùng biển Cửa Sót đến các làng quê ven sông La, tín ngưỡng thờ Chiêu Trưng Đại vương Lê Khôi đã trở thành một phần đời sống văn hóa cộng đồng. Gần 600 năm qua, ký ức về vị danh tướng vẫn được lưu giữ qua những mùa lễ hội, nén hương và nghi lễ truyền thống, góp phần bồi đắp đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và kết nối các thế hệ.