Mộ và Nhà thờ Hồ Phi Chấn ở xã Đồng Tiến - Nơi lưu giữ hào khí Tây Sơn
Giữa miền quê giàu truyền thống của Hà Tĩnh, Mộ và Nhà thờ Hồ Phi Chấn ở xã Đồng Tiến là nơi lưu giữ dấu ấn hào hùng của phong trào Tây Sơn, tôn vinh tinh thần trung nghĩa, yêu nước của bậc tiền nhân và bồi đắp niềm tự hào quê hương cho các thế hệ hôm nay.
Nằm tại xã Đồng Tiến, Di tích lịch sử cấp quốc gia Mộ và Nhà thờ Hồ Phi Chấn là địa chỉ lưu giữ dấu ấn về một vị tướng tài dưới triều Tây Sơn, đồng thời là nơi giáo dục truyền thống yêu nước, lòng trung nghĩa và tinh thần quật cường của các thế hệ cha ông.
Hồ Phi Chấn sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo làm nghề chài lưới ở giáp Trung Thủy, tổng Hạ Nhất, phủ Thạch Hà, nay thuộc xã Đồng Tiến, tỉnh Hà Tĩnh. Cuối thế kỷ XVIII, trong bối cảnh đất nước nhiều biến động, chiến tranh phong kiến kéo dài, đời sống nhân dân lầm than, ông đã sớm nuôi chí lớn, tập hợp lực lượng chống lại áp bức, bênh vực người nghèo.
Uy danh của Hồ Phi Chấn nhanh chóng lan rộng trong vùng. Nghĩa quân do ông chỉ huy nhiều lần giao tranh với quân phong kiến tại Đò Vang, vùng biển Thạch Trị và Trung Thủy – Thạch Văn, thể hiện tinh thần quả cảm, ý chí kiên cường và tài thao lược.
Khi phong trào Tây Sơn phát triển mạnh mẽ, Hồ Phi Chấn gia nhập nghĩa quân và trở thành một tướng lĩnh tài ba, lập nhiều chiến công. Với những đóng góp cho triều Tây Sơn, ông được vua Quang Trung ban sắc phong vào năm Quang Trung thứ 5. Sau khi vua Quang Trung qua đời, Hồ Phi Chấn tiếp tục phò tá vua Cảnh Thịnh, tham gia chống quân Nguyễn Ánh và được triều đình tiếp tục ghi nhận công trạng.
Năm 1802, trong thời điểm nhà Tây Sơn đứng trước những cuộc tiến công quyết liệt của quân Nguyễn Ánh, Hồ Phi Chấn được giao trấn giữ tuyến thượng đạo giáp ranh Thanh Hóa – Nghệ An. Trong cuộc chiến không cân sức, ông bị bắt, tra tấn và anh dũng hy sinh.
Để tưởng nhớ công lao của vị tướng trung liệt, nhân dân và con cháu dòng họ đã lập đền thờ Hồ Phi Chấn. Ban đầu, công trình có quy mô nhỏ, kiến trúc giản dị nhưng trang nghiêm. Trải qua nhiều biến thiên lịch sử, ngôi đền từng bước được phục dựng, tôn tạo khang trang, trở thành một trong những di tích tiêu biểu gắn với phong trào Tây Sơn trên quê hương Hà Tĩnh.
Năm 2019, Mộ và Nhà thờ Hồ Phi Chấn được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia, khẳng định giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và truyền thống yêu nước được lưu giữ tại đây.
Những năm qua, di tích tiếp tục được các cấp chính quyền, ngành văn hóa và con cháu dòng họ quan tâm bảo tồn, tu bổ. Khuôn viên, sân hành lễ, tường bao, lối đi, cảnh quan cây xanh và các công trình phụ trợ được chỉnh trang, góp phần tạo nên không gian trang nghiêm, hài hòa, đồng thời giữ gìn những giá trị gắn với cuộc đời và sự nghiệp của Hồ Phi Chấn.
Ngày nay, Mộ và Nhà thờ Hồ Phi Chấn không chỉ là nơi thờ tự, tưởng niệm mà còn là điểm sinh hoạt văn hóa, giáo dục truyền thống của địa phương. Vào các dịp lễ, tết và ngày giỗ, đông đảo người dân, con cháu dòng họ và du khách về dâng hương, bày tỏ lòng thành kính đối với vị tướng đã dành trọn cuộc đời cho nghĩa lớn.
Việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích góp phần gìn giữ một địa chỉ đỏ trên quê hương Hà Tĩnh, đồng thời lan tỏa niềm tự hào về truyền thống yêu nước, tinh thần trung nghĩa và ý chí bảo vệ non sông của các thế hệ tiền nhân.