Theo tiếng trống tìm về Bắc Thai
Chưa cần nhìn thấy xưởng nghề, những tiếng trống trầm vang đã đủ báo hiệu du khách đang đến gần Bắc Thai. Tại ngôi làng thuộc xã Đồng Tiến, nghề làm trống hơn trăm năm tuổi vẫn được những gia đình nối tiếp gìn giữ. Mỗi chiếc trống hoàn thiện không chỉ là một sản phẩm thủ công mà còn mang theo thanh âm của lễ hội, đình làng, trường học và đời sống văn hóa cộng đồng.
Có những làng nghề được nhớ bằng màu sắc, có nơi được nhận ra bởi mùi hương. Riêng Bắc Thai, ký ức dễ lưu lại nhất có lẽ là âm thanh.
Từ những tấm gỗ và da bò ban đầu, qua đôi tay người thợ, một chiếc trống phải trải qua hàng loạt công đoạn đòi hỏi sự chính xác. Tang trống được ghép từ những miếng gỗ sao cho khít; mặt trống cần được xử lý và căng đều; sau đó người thợ liên tục thử tiếng để điều chỉnh cho đến khi đạt âm thanh mong muốn.
Người Bắc Thai từ lâu truyền nhau kinh nghiệm chọn nguyên liệu với cách nói giản dị: trống dùng da bò, tang gỗ mít và vật liệu nịt chắc chắn. Nhưng có nguyên liệu tốt vẫn chưa đủ. Công đoạn bưng mặt và “thẩm” tiếng trống phụ thuộc rất nhiều vào đôi tay, đôi tai của người làm nghề. Mỗi kích cỡ, mục đích sử dụng lại cần âm sắc khác nhau.
Bắc Thai hiện thuộc xã Đồng Tiến. Làng nghề đã có tuổi đời hơn một thế kỷ và được ghi nhận là làng chuyên làm trống với quy mô đáng kể duy nhất ở Hà Tĩnh. Đến năm 2026, 17 hộ tại thôn vẫn tiếp tục duy trì nghề, đưa sản phẩm tới nhiều địa phương trong và ngoài tỉnh.
Điều thú vị là chiếc trống Bắc Thai hiện diện trong rất nhiều không gian của đời sống Việt. Đó có thể là hồi trống khai trường, tiếng trống mở hội, trống tại đình, đền, nhà thờ họ hay những thanh âm vang lên trong các sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Vì thế, sản phẩm của làng không chỉ mang công năng sử dụng mà còn gắn với ký ức của nhiều thế hệ.
Với khách phương xa, quan sát một người thợ làm trống là một trải nghiệm đầy sức hút. Những thanh gỗ rời rạc dần ghép thành tang tròn; tấm da được kéo căng; từng chiếc chốt được cố định cẩn thận. Nhưng khoảnh khắc đáng chờ nhất luôn là lúc người thợ cầm dùi gõ thử. Một tiếng “tùng” vang lên, họ có thể biết chiếc trống đã đạt hay còn phải điều chỉnh.
Bởi vậy, Bắc Thai rất phù hợp để được giới thiệu như một điểm trải nghiệm văn hóa nghề truyền thống. Khách ghé làng có thể tìm hiểu cách chế tác, nghe câu chuyện truyền nghề và lựa chọn các loại trống nhỏ làm quà lưu niệm nếu phù hợp nhu cầu. Trẻ em, học sinh khi được tận mắt chứng kiến quá trình này cũng có thêm một cách trực quan để hiểu về nghề thủ công và giá trị văn hóa dân gian.
Năm tháng có thể làm nhiều thứ thay đổi, nhưng ở Bắc Thai, tiếng trống vẫn tiếp tục vang lên từ những căn nhà có người giữ nghề.
Và đôi khi, chuyến du lịch đáng nhớ không phải vì đã nhìn thấy một cảnh quan kỳ vĩ, mà bởi ta được nghe một thanh âm quen thuộc theo cách hoàn toàn mới – từ chính nơi nó được tạo ra.