UBND tỉnh Hà Tĩnh vừa ban hành Quy chế quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn, thay thế quy định được ban hành từ năm 2013. Quy chế mới mở rộng phạm vi quản lý, tăng cường phân cấp cho cơ sở, đẩy mạnh chuyển đổi số và phát huy vai trò của cộng đồng trong bảo tồn di sản.

Theo đó, Quy chế được ban hành trên cơ sở Luật Di sản văn hóa năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành, nhằm thống nhất trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị, địa phương trong quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản.

Phân định rõ trách nhiệm quản lý di tích
Quy chế mới điều chỉnh toàn diện đối với di sản văn hóa vật thể, phi vật thể và di sản tư liệu đã được cơ quan có thẩm quyền xếp hạng, ghi danh, công nhận hoặc đưa vào danh mục kiểm kê.

UBND tỉnh thực hiện quản lý nhà nước về di sản văn hóa trên địa bàn; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch là cơ quan chuyên môn tham mưu, hướng dẫn, kiểm tra và đôn đốc việc thực hiện. UBND cấp xã trực tiếp quản lý di sản theo phân cấp, qua đó tăng vai trò của chính quyền cơ sở trong công tác bảo tồn.

Đối với các di tích cấp tỉnh quản lý, Ban Quản lý Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc và Khu tưởng niệm Lý Tự Trọng trực tiếp quản lý hai địa điểm này. Bảo tàng Hà Tĩnh trực tiếp quản lý Di tích quốc gia đặc biệt Khu lưu niệm Nguyễn Du; Mộ và Khu lưu niệm Tổng Bí thư Trần Phú; Mộ và Khu lưu niệm Tổng Bí thư Hà Huy Tập.

Các di tích đã được xếp hạng hoặc nằm trong Danh mục kiểm kê trên địa bàn sẽ do UBND cấp xã quản lý, trừ những di tích thuộc trách nhiệm của cơ quan cấp tỉnh. Trường hợp di tích nằm trên địa bàn từ hai xã, phường trở lên, các địa phương liên quan phải phối hợp trong quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị.

Tăng cường bảo vệ di tích ngay từ khâu kiểm kê
Một điểm đáng chú ý là các di tích trong Danh mục kiểm kê được áp dụng các biện pháp quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị tương tự di tích cấp tỉnh. Đây cũng là cơ sở để địa phương đề xuất phương án bảo vệ, phát huy và từng bước hoàn thiện hồ sơ xếp hạng ở cấp cao hơn khi đủ điều kiện.

Quy chế quy định Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì công tác kiểm kê, rà soát, cập nhật danh mục; UBND cấp xã phối hợp cung cấp thông tin, theo dõi biến động và đề xuất bổ sung, điều chỉnh hoặc đưa di tích ra khỏi danh mục.

Đối với hoạt động xây dựng tại khu vực di tích, quy định mới yêu cầu kiểm soát chặt chẽ các dự án có nguy cơ tác động đến yếu tố gốc cấu thành di tích và cảnh quan văn hóa. Không chỉ công trình nằm trong khu vực bảo vệ, những dự án bên ngoài nhưng có khả năng gây ảnh hưởng tiêu cực đến di tích cũng phải được xem xét, lấy ý kiến cơ quan chuyên môn theo quy định.

Cùng với đó, việc tu bổ, phục hồi di tích phải dựa trên khảo sát, hồ sơ khoa học và được lấy ý kiến cộng đồng nơi có di tích. Đối với tu sửa cấp thiết nhằm ngăn nguy cơ sập đổ, hủy hoại di tích, quá trình thực hiện phải có sự giám sát của cơ quan chuyên môn và đại diện cộng đồng dân cư.

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong bảo tồn di sản
Quy chế dành một nội dung riêng cho ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch được giao chủ trì xây dựng cơ sở dữ liệu di sản văn hóa theo phân cấp, bảo đảm kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia, đồng thời chú trọng an ninh, an toàn và bảo vệ dữ liệu.

Tại các di tích, việc ứng dụng công nghệ số được khuyến khích thông qua mã QR và các hình thức phù hợp để cung cấp thông tin, giới thiệu và quảng bá giá trị di sản.

Đối với di sản tư liệu, số hóa được đặt trong chuỗi nhiệm vụ từ kiểm kê, bảo quản, phục chế đến khai thác và phát huy giá trị, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận di sản trong môi trường số.

Chú trọng bảo tồn di sản phi vật thể và vai trò nghệ nhân
Quy chế mới cũng dành nhiều nội dung cho di sản văn hóa phi vật thể, trong đó nhấn mạnh vai trò của cộng đồng, câu lạc bộ và các nhóm thực hành.

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch có trách nhiệm hướng dẫn chuyên môn, hỗ trợ truyền dạy, phục hồi di sản; UBND cấp xã theo dõi, hướng dẫn hoạt động của các câu lạc bộ, nhóm thực hành và thực hiện các chính sách hỗ trợ theo quy định đối với Nghệ nhân nhân dân, Nghệ nhân ưu tú.

Đối với di sản tư liệu, cơ quan chuyên môn được giao tổ chức kiểm kê, xây dựng hồ sơ khoa học, số hóa, bảo quản và đề xuất ghi danh ở cấp quốc gia hoặc UNESCO. Chủ sở hữu, cộng đồng, gia đình, dòng họ và cá nhân quản lý di sản có trách nhiệm bảo vệ, giữ gìn tính xác thực, nguyên gốc và toàn vẹn của di sản.

Huy động nguồn lực, gắn bảo tồn với phát huy giá trị
Nguồn lực bảo vệ và phát huy giá trị di sản được huy động từ ngân sách nhà nước, nguồn thu từ hoạt động khai thác di sản, tài trợ, viện trợ, đóng góp và các nguồn hợp pháp khác. Quy chế khuyến khích xã hội hóa nhưng yêu cầu việc quản lý, sử dụng nguồn thu phải đúng mục đích, công khai, minh bạch, tiết kiệm và hiệu quả. Các hoạt động du lịch, dịch vụ, lễ hội, trưng bày, quảng bá và giáo dục tại di tích được khuyến khích nhưng phải phù hợp với giá trị, tính chất của di sản, không làm ảnh hưởng đến yếu tố gốc, cảnh quan và công tác bảo vệ di tích.

UBND cấp xã được giao xây dựng kế hoạch hằng năm về quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản trên địa bàn, đồng thời báo cáo kết quả thực hiện về Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch trước ngày 15/11 hằng năm.

Quy chế mới tạo khung quản lý phù hợp với Luật Di sản văn hóa năm 2024 và hệ thống văn bản hướng dẫn mới. Đồng thời, việc phân định rõ trách nhiệm giữa các cấp, tăng cường ứng dụng công nghệ và đề cao vai trò cộng đồng được kỳ vọng tạo cơ sở để Hà Tĩnh bảo vệ tốt hơn các giá trị di sản, đồng thời đưa di sản trở thành nguồn lực phục vụ giáo dục, văn hóa và phát triển du lịch bền vững.

Theo quyết định của UBND tỉnh, Quy chế có hiệu lực từ ngày 6/10/2026, thay thế Quyết định số 27/2013/QĐ-UBND ngày 10/7/2013 về quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh trên địa bàn tỉnh.

Xem chi tiết Quyết định tại file đính kèm./.