Trong thời đại công nghệ số phát triển mạnh mẽ, không gian mạng đang trở thành môi trường quan trọng để quảng bá, lan tỏa các giá trị văn hóa dân tộc. Tuy nhiên, cùng với những cơ hội mới, việc bảo vệ bản sắc văn hóa Việt trước các xu hướng lệch chuẩn, phản văn hóa trên môi trường số cũng đặt ra nhiều yêu cầu cấp thiết.

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của công nghệ và chuyển đổi số, nhiều giá trị văn hóa truyền thống của Việt Nam đã được “đánh thức” và lan tỏa mạnh mẽ trên các nền tảng số. Không chỉ dừng lại ở công tác bảo tồn, lưu trữ như trước đây, văn hóa Việt đang từng bước được tiếp cận theo hướng sáng tạo, số hóa và ứng dụng công nghệ hiện đại để tạo nên các sản phẩm văn hóa hấp dẫn, gần gũi với công chúng.

Thông qua mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến, nhiều sản phẩm nghệ thuật mang đậm bản sắc Việt đã tiếp cận hàng triệu người xem trong và ngoài nước. Các chương trình nghệ thuật, lễ hội văn hóa, sản phẩm âm nhạc kết hợp yếu tố truyền thống với công nghệ hiện đại không chỉ tạo hiệu ứng tích cực mà còn góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới.

Nhiều di sản văn hóa, giá trị lịch sử từng chỉ tồn tại trong không gian bảo tàng, tư liệu nay đã được phục dựng, tái hiện sinh động bằng công nghệ số, giúp người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, có cơ hội tiếp cận và hiểu hơn về lịch sử, văn hóa dân tộc.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, bản sắc văn hóa dân tộc đóng vai trò quan trọng trong việc khẳng định vị thế, hình ảnh quốc gia. Các giá trị văn hóa truyền thống không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn trở thành nguồn lực cho đổi mới sáng tạo, phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế số.

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác định khoa học công nghệ và chuyển đổi số là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển đất nước, trong đó có lĩnh vực văn hóa. Công nghệ đang trở thành “đòn bẩy” giúp các giá trị văn hóa truyền thống được bảo tồn, làm mới và lan tỏa mạnh mẽ hơn trong đời sống hiện đại.

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, môi trường mạng cũng đang xuất hiện nhiều nội dung lệch chuẩn, phản văn hóa, xuyên tạc lịch sử hoặc cổ súy lối sống thiếu lành mạnh. Một số người sáng tạo nội dung vì chạy theo xu hướng, lượt xem và tương tác đã sản xuất các sản phẩm làm méo mó giá trị văn hóa, gây tác động tiêu cực đến nhận thức của cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ sự thiếu hiểu biết về văn hóa, hạn chế về kỹ năng số và ý thức trách nhiệm khi tham gia môi trường mạng của một bộ phận người dùng. Do đó, việc nâng cao “sức đề kháng” văn hóa cho người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên, đang trở thành yêu cầu quan trọng trong quá trình chuyển đổi số hiện nay.

Muốn bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trên không gian mạng, cần chú trọng công tác giáo dục về truyền thống văn hóa, lòng tự hào dân tộc, trách nhiệm trong phát ngôn và ứng xử trên môi trường số. Việc trang bị kỹ năng số, khả năng nhận diện, kiểm chứng thông tin sẽ giúp người dân lựa chọn, tiếp nhận và lan tỏa các giá trị tích cực một cách có trách nhiệm.

Bên cạnh đó, cần tăng cường vai trò của các cơ quan quản lý, giới nghiên cứu, đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ trong định hướng, sáng tạo và lan tỏa các sản phẩm văn hóa mang đậm “căn tính Việt”. Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, quy tắc ứng xử trên không gian mạng nhằm kịp thời ngăn chặn các nội dung độc hại, phản văn hóa.

Trong kỷ nguyên số, bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc không chỉ là gìn giữ những giá trị truyền thống mà còn là xây dựng sức mạnh mềm quốc gia, nâng cao năng lực hội nhập và khẳng định vị thế Việt Nam trên trường quốc tế. Mỗi người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, cần phát huy vai trò là chủ thể sáng tạo, lan tỏa những giá trị văn hóa tốt đẹp, góp phần xây dựng môi trường mạng lành mạnh, nhân văn và giàu bản sắc Việt.