Theo đại diện Liên Hợp Quốc, Việt Nam không chỉ có thể trở thành quốc gia tiên phong về đổi mới sáng tạo, mà còn là ngọn hải đăng về sáng tạo toàn cầu.

Sáng 21/4 tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) tổ chức Lễ hưởng ứng Ngày Sáng tạo và Đổi mới sáng tạo thế giới năm 2026 do Liên hợp quốc phát động. Sự kiện nhằm lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo, thúc đẩy quá trình chuyển đổi mạnh mẽ từ nhận thức sang hành động, huy động đồng bộ các nguồn lực, triển khai thực chất, hiệu quả trong mọi lĩnh vực của xã hội.

Năm nay, Bộ KH&CN chọn hai chủ đề trọng tâm: “Đổi mới sáng tạo - Hành động đột phá, lan tỏa kết quả” và “Đổi mới sáng tạo - Chuyển đổi nhanh hơn, mạnh mẽ hơn để biến ý tưởng thành giá trị, khát vọng thành hiện thực”.

Yêu cầu cốt lõi được đặt ra là phải tăng tốc năng lực thực thi, rút ngắn tối đa hành trình từ ý tưởng trên giấy đến ứng dụng và thương mại hóa trên thị trường.

Trong bối cảnh hệ thống pháp luật về khoa học, công nghệ ngày càng được hoàn thiện và hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo không ngừng mở rộng, đây được xem là thời điểm chín muồi để Việt Nam chuyển trọng tâm từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực thi. Các hoạt động hưởng ứng năm 2026 sẽ lấy kết quả thực tiễn làm thước đo, đẩy mạnh các mô hình truyền thông đa nền tảng để tinh thần đổi mới bám rễ sâu rộng vào đời sống.

Biến ý tưởng thành giá trị thực tiễn

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định nhận định đổi mới sáng tạo đã trở thành động lực then chốt quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của mỗi quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Ông làm rõ mối quan hệ này: "Nếu khoa học tạo ra tri thức mới, công nghệ tạo ra công cụ mới, thì đổi mới sáng tạo chính là cầu nối chuyển hóa tri thức và công nghệ thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị thực tiễn cho xã hội".

Theo Thứ trưởng, thế giới đang chứng kiến những thay đổi sâu sắc từ trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (big data), công nghệ sinh học và bán dẫn. Để duy trì mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số và đảm bảo chất lượng phát triển bền vững, Việt Nam không thể tiếp tục phụ thuộc vào lợi thế chi phí thấp hay khai thác tài nguyên. Thay vào đó, cần dựa vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cùng nguồn nhân lực chất lượng cao.

"Đổi mới sáng tạo không chỉ dừng lại ở ý tưởng hay nghiên cứu, mà phải trở thành hành động cụ thể, kết quả thực chất và giá trị đóng góp trực tiếp cho phát triển đất nước", Thứ trưởng Lê Xuân Định nhấn mạnh.

Muốn tiến nhanh, một quốc gia cần biết cách tổ chức để khơi dậy mọi nguồn lực sáng tạo, kết nối chúng và chuyển hóa thành những thành tựu phát triển cụ thể.

Hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia được thiết kế dựa trên ba trụ cột chính. Các viện nghiên cứu và trường đại học đóng vai trò tạo ra tri thức, công nghệ; cộng đồng doanh nghiệp là trung tâm ứng dụng và thương mại hóa; Nhà nước giữ vai trò kiến tạo và tổ chức thực thi. Bên cạnh đó, các tổ chức trung gian, trung tâm đổi mới sáng tạo sẽ là hạt nhân trung gian giúp kết nối cung - cầu, thử nghiệm và nhân rộng các mô hình hiệu quả.

Chia sẻ tầm nhìn này, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc và Trưởng đại diện các tổ chức của Liên hiệp quốc tại Việt Nam, khẳng định: "Sáng tạo thúc đẩy tiến bộ và đổi mới sáng tạo định hình tương lai".

Bà đánh giá cao tinh thần của Nghị quyết 57, đưa khoa học, công nghệ vào trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia, đồng điệu với mục tiêu của Hiệp ước Kỹ thuật số Toàn cầu.

"Nghị quyết 57 gửi đi một thông điệp mạnh mẽ: Đổi mới sáng tạo không phải là một lựa chọn, đó là điều thiết yếu", bà Tamesis phát biểu.

Đại diện Liên hợp quốc phác họa bức tranh thực tế về sự dịch chuyển này: một nông dân ở đồng bằng sông Hồng dùng dữ liệu di động để canh tác, hay một doanh nhân trẻ tại Đà Nẵng vận hành nền tảng khởi nghiệp bằng AI. Đây không phải “giấc mơ xa vời”, mà là những khả năng hiện hữu khi sự khéo léo của con người được kết nối qua các công cụ kỹ thuật số.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ, doanh nghiệp, học thuật và cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ, bà Tamesis kết luận: "Việt Nam có thể trở thành không chỉ là quốc gia tiên phong về đổi mới sáng tạo, mà còn là ngọn hải đăng toàn cầu về sáng tạo".

Trong khuôn khổ sự kiện, Diễn đàn phát triển hệ thống Trung tâm Đổi mới sáng tạo cũng được tổ chức để các chuyên gia thảo luận về mô hình vận hành, triển khai chính sách, qua đó cung cấp dịch vụ hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp và người dân, tạo lập giá trị gia tăng, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững trong giai đoạn mới.