Dự án điện mặt trời trên kênh thủy lợi đầu tiên của Việt Nam tại xã Vũ Quang (Hà Tĩnh) không chỉ tạo ra nguồn điện xanh mà còn đánh thức tiềm năng của những công trình hạ tầng hiện hữu, mở ra lời giải sáng tạo cho bài toán năng lượng và phát triển bền vững của tỉnh.

Khai thác "không gian thứ hai" cho năng lượng

Nếu điện mặt trời áp mái tận dụng những khoảng không trên các công trình xây dựng thì điện mặt trời áp kênh lại biến những tuyến thủy lợi thành nguồn tài nguyên năng lượng giá trị.

Được triển khai trên đoạn đầu tuyến kênh Ngàn Trươi - Cẩm Trang thuộc xã Vũ Quang, dự án do Tổng Công ty Cơ điện Xây dựng - CTCP (Agrimeco) làm chủ đầu tư là mô hình đầu tiên tại Việt Nam ứng dụng công nghệ điện mặt trời trên hạ tầng kênh thủy lợi.

Khởi công từ tháng 6/2025, công trình được lắp đặt trên diện tích khoảng 7.500 m², phủ dọc 564 m chiều dài kênh. Hệ thống sử dụng khung thép chịu lực đặt trên các cọc khoan nhồi kiên cố, bảo đảm không ảnh hưởng đến dòng chảy và hoạt động vận hành công trình thủy lợi.

Các tấm pin quang điện được bố trí với góc nghiêng 10 độ, phù hợp với điều kiện bức xạ khu vực miền Trung, nhằm tận dụng tối đa nguồn năng lượng mặt trời.

Với công suất lắp đặt hơn 1.000 kWp, sản lượng thiết kế khoảng 1,26 triệu kWh mỗi năm, dự án được đấu nối đồng bộ vào lưới điện 35 kV thông qua hệ thống trạm biến áp và đường dây hiện đại.

Sau gần một năm vận hành, hệ thống đã phát lên lưới điện quốc gia khoảng 500 MWh, duy trì trạng thái vận hành ổn định và đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về kỹ thuật, an toàn.

Một công trình, mở ra nhiều giá trị

Điểm đặc biệt của điện mặt trời áp kênh không chỉ nằm ở việc tạo ra điện sạch mà còn ở khả năng khai thác đồng thời nhiều lợi ích kinh tế và môi trường. Theo các chuyên gia năng lượng, mặt nước bên dưới tạo ra hiệu ứng làm mát tự nhiên, giúp giảm nhiệt độ của các tấm pin quang điện. Khi nhiệt độ vận hành giảm, hiệu suất phát điện được cải thiện, đồng thời góp phần kéo dài tuổi thọ thiết bị.

Ở chiều ngược lại, hệ thống pin mặt trời hoạt động như một mái che cho dòng kênh, góp phần hạn chế lượng nước bốc hơi trong điều kiện nắng nóng kéo dài, hỗ trợ công tác điều tiết và khai thác nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp.

So với các dự án điện mặt trời mặt đất, mô hình này còn giải quyết hiệu quả bài toán sử dụng đất. Việc tận dụng không gian mặt kênh và phần đất bán ngập giúp giảm đáng kể chi phí giải phóng mặt bằng, đồng thời không ảnh hưởng đến diện tích canh tác hay sinh kế của người dân.

Đó cũng là minh chứng cho cách tiếp cận kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực năng lượng, khi cùng một hạ tầng có thể đồng thời phục vụ nhiều mục tiêu cấp nước, phát điện và bảo vệ môi trường.

Theo ông Lê Văn An, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc Tổng Công ty Cơ điện Xây dựng - CTCP, Hà Tĩnh là địa phương có tiềm năng bức xạ mặt trời thuận lợi cho phát triển năng lượng tái tạo. Kết quả tích cực từ dự án thí điểm là minh chứng cho tính khả thi của mô hình cả về công nghệ lẫn hiệu quả kinh tế, tạo cơ sở để doanh nghiệp tiếp tục nghiên cứu và nhân rộng trong thời gian tới.

Các khảo sát sơ bộ cho thấy, riêng hệ thống các tuyến kênh thủy lợi trục chính trên địa bàn Hà Tĩnh có thể phát triển điện mặt trời với tổng công suất khoảng 630 MW. Con số này không chỉ phản ánh tiềm năng của địa phương mà còn gợi mở một hướng đi mới cho ngành năng lượng Việt Nam trong quá trình chuyển dịch xanh và hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững.

Sự thành công của dự án Ngàn Trươi cho thấy, thay vì chỉ tìm kiếm những quỹ đất mới, Việt Nam hoàn toàn có thể khai thác hiệu quả các công trình hạ tầng hiện hữu để phát triển năng lượng tái tạo.

Đó không đơn thuần là dự án điện mặt trời đầu tiên trên kênh thủy lợi, mà còn là minh chứng cho một tư duy phát triển mới: biến những công trình phục vụ sản xuất và dân sinh thành những hạ tầng đa giá trị, nơi năng lượng sạch, tài nguyên nước và phát triển bền vững cùng song hành.

Từ những dòng nước Ngàn Trươi đang miệt mài chảy về đồng ruộng, những tấm pin lặng lẽ đón nắng hôm nay có thể mở ra một tương lai mới cho ngành năng lượng xanh Việt Nam, nơi mỗi công trình hạ tầng đều có thể trở thành một "nhà máy điện xanh", tạo thêm giá trị cho kinh tế, môi trường và cộng đồng.