Lễ hội Hàm Nghi - Sơn Phòng là lễ hội truyền thống tiêu biểu tại vùng đất Phú Gia, nay thuộc xã Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh, gắn với lịch sử vua Hàm Nghi và phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp cuối thế kỷ XIX.

Lễ hội thường được tổ chức vào ngày mùng 7 tháng Giêng, nổi bật với nghi lễ rước ảnh vua Hàm Nghi, các báu vật và sắc phong từ nhà người lưu giữ cũ đến nhà người tiếp nhận mới. Đoàn rước đi qua đền Công Đồng, Khu di tích Sơn Phòng - Hàm Nghi và đền Trầm Lâm để dâng hương, tưởng nhớ công lao của vua Hàm Nghi cùng các bậc tiền nhân.

Theo tư liệu lịch sử, năm Ất Dậu 1885, vua Hàm Nghi ban Chiếu Cần Vương, cho đắp lũy, xây thành Sơn Phòng, chiêu mộ nghĩa quân, tuyển tướng và tổ chức lực lượng chống thực dân Pháp. Trước sự tấn công quyết liệt của quân Pháp, nhà vua buộc phải rời thành Sơn Phòng.

Trước khi rời đi, vua Hàm Nghi sai Tôn Thất Thuyết đến tạ lễ Đức Thánh Mẫu Trầm Lâm và để lại nhiều báu vật, gồm 2 con voi bằng vàng, 2 đạo sắc, các thanh bảo kiếm, áo hoàng bào, nghê vàng và lục lạc bằng đồng đen. Những báu vật này được người dân địa phương gìn giữ, lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Theo lệ, khoảng 2 năm một lần hoặc tùy điều kiện sức khỏe của cố đạo - người trực tiếp lưu giữ báu vật, vào ngày mùng 7 tháng Giêng, các báu vật của vua Hàm Nghi được tổ chức rước từ nhà cố đạo cũ, qua đền Công Đồng, thành Sơn Phòng thờ vua Hàm Nghi và đền Trầm Lâm, trước khi được bàn giao cho cố đạo mới tiếp tục lưu giữ, bảo quản. 

Không chỉ mang ý nghĩa tưởng niệm lịch sử, lễ hội còn gửi gắm ước vọng quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi. Đây cũng là dịp để cộng đồng gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống, giáo dục lòng yêu nước và giới thiệu giá trị của quần thể di tích lịch sử - văn hóa Sơn Phòng - Hàm Nghi đến du khách.