Nằm giữa non nước Hồng Lĩnh, chùa Hương Tích không chỉ là một danh thắng nổi tiếng của Hà Tĩnh mà còn là điểm đến tâm linh gắn với những giá trị văn hóa, lịch sử và tín ngưỡng lâu đời. Mỗi độ xuân về, lễ hội chùa Hương Tích lại trở thành điểm hẹn của hàng vạn người dân, Phật tử và du khách. Năm 2026, lễ khai hội được tổ chức quy mô cấp tỉnh, mở đầu cho chuỗi hoạt động của Năm Du lịch Hà Tĩnh.

Chốn linh thiêng giữa núi Hồng
Chùa Hương Tích, còn được gọi là Hương Tích cổ tự hay chùa Thơm, tọa lạc trên dãy Hồng Lĩnh, ở độ cao khoảng 650m so với mực nước biển. Bao quanh ngôi cổ tự là không gian núi rừng xanh mát, cảnh quan hùng vĩ nhưng cũng đầy vẻ thanh tịnh, tạo nên sự hòa quyện đặc biệt giữa thiên nhiên và đời sống tâm linh.

Chùa Hương Tích được xem là một trong những di tích lịch sử - văn hóa và danh thắng tiêu biểu của Hà Tĩnh. Theo tư liệu được giới thiệu, ngôi chùa có lịch sử lâu đời, gắn với thời Trần và truyền thuyết về công chúa Diệu Thiện - người sau này được dân gian gắn với hình tượng Quan Thế Âm Bồ Tát.
Chùa thuộc hệ phái Phật giáo Bắc Tông, thờ Quan Âm Bồ Tát. Quần thể di tích gồm nhiều công trình, không gian thờ tự và điểm cảnh quan, trong đó nổi bật là khu vực Thượng điện, am Thánh Mẫu, đền Thiên Vương và cung Tam Bảo.

Không chỉ mang dấu ấn Phật giáo, Hương Tích còn phản ánh sự giao thoa giữa Phật giáo với tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Chính sự kết hợp ấy góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng của một danh lam được người xưa tôn vinh là “Hoan Châu đệ nhất danh lam”.
Theo Báo Nhân Dân, vào mùa lễ hội, quần thể chùa Hương Tích thu hút đông đảo du khách hành hương; năm 2023, khu du lịch ghi nhận khoảng 150.000 lượt khách.
Huyền tích công chúa Diệu Thiện
Sức hấp dẫn của Hương Tích không chỉ nằm ở cảnh sắc mà còn được bồi đắp bởi những câu chuyện dân gian lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Theo truyền thuyết, công chúa Diệu Thiện là con gái vua Trang Vương nước Sở. Không muốn bị ép duyên, nàng tìm đến cửa Phật để tu hành. Trên hành trình ấy, Diệu Thiện được che chở và tìm đến vùng núi Hồng Lĩnh, lập am tại động Hương Tích để chuyên tâm tu tập.
Một dị bản của truyền thuyết kể rằng Diệu Thiện được thần Hổ che chở, đưa đến núi Hồng Lĩnh. Tại đây, nàng sống đời tu hành và sau này hóa Phật.
Câu chuyện về Diệu Thiện vì thế trở thành một phần quan trọng trong đời sống tín ngưỡng tại Hương Tích, gắn với hình tượng Quan Âm Bồ Tát - biểu tượng của lòng từ bi, cứu khổ, cứu nạn.
Qua thời gian, huyền tích ấy cùng cảnh quan núi Hồng đã tạo nên một không gian văn hóa đặc biệt, nơi người hành hương vừa tìm về cội nguồn tâm linh, vừa tìm kiếm sự tĩnh tại giữa thiên nhiên.
Lễ hội giàu bản sắc giữa mùa xuân

Lễ hội chùa Hương Tích được tổ chức với hai phần lễ và hội, kết hợp hài hòa giữa nghi thức tín ngưỡng truyền thống với các hoạt động văn hóa, thể thao và vui chơi cộng đồng.
Năm 2026, lễ khai hội chùa Hương Tích diễn ra ngày 22/2, tức mùng 6 tháng Giêng năm Bính Ngọ, tại Khu du lịch chùa Hương Tích. Đây cũng là sự kiện mở đầu Năm Du lịch Hà Tĩnh 2026.

Tại lễ khai hội, chương trình nghệ thuật mang đến những tiết mục ca, múa, nhạc ca ngợi quê hương, đất nước, mùa xuân và vẻ đẹp của vùng đất Hồng Lĩnh. Nghi thức đánh trống khai hội tạo điểm nhấn cho sự kiện, chính thức mở đầu mùa lễ hội tại một trong những điểm du lịch tâm linh tiêu biểu của Hà Tĩnh.

Sau phần lễ là không khí sôi nổi của phần hội với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và trò chơi dân gian. Các hoạt động như bóng chuyền nam thanh niên, vật cổ truyền, cờ thẻ, đẩy gậy cùng các trò chơi dân gian góp phần tạo nên không khí vui tươi, gần gũi, thu hút đông đảo người dân và du khách.
Những hoạt động trải nghiệm văn hóa, ẩm thực và khám phá thiên nhiên cũng được lồng ghép, giúp hành trình về Hương Tích không chỉ dừng lại ở việc dâng hương, lễ Phật mà còn mở rộng thành trải nghiệm văn hóa - du lịch.
Từ hành hương đến trải nghiệm văn hóa - sinh thái

Một trong những điểm đặc biệt của lễ hội chùa Hương Tích là khả năng kết nối nhiều lớp giá trị trong cùng một không gian.
Với Phật tử và người dân, đây là dịp hành hương, dâng hương, cầu mong quốc thái dân an, gia đình bình an và hướng tới những điều tốt đẹp trong năm mới. Với du khách, Hương Tích còn là hành trình khám phá một vùng núi non giàu cảnh sắc và lịch sử.
Không gian lễ hội trải rộng từ khu vực dưới chân núi đến các điểm thuộc quần thể di tích, trong đó có bến thuyền, hệ thống cáp treo, miếu Cô, miếu Cậu và khu vực chùa chính. Theo kế hoạch năm 2026, lễ hội gồm hai sự kiện chính: lễ khai hội vào mùng 6 tháng Giêng và Lễ khánh đản Quán Thế Âm Bồ Tát vào ngày 18 tháng 2 âm lịch, tức ngày 5/4/2026. Cổng thông tin điện tử tỉnh Hà Tĩnh
Sự kết hợp giữa tín ngưỡng, cảnh quan, văn hóa bản địa, ẩm thực và các hoạt động cộng đồng đang mở ra hướng phát triển mới cho Hương Tích: từ một điểm đến hành hương theo mùa trở thành điểm trải nghiệm văn hóa - tâm linh - sinh thái quanh năm.
Giữ hồn lễ hội giữa nhịp phát triển du lịch

Trong dòng chảy phát triển của du lịch hiện đại, giá trị cốt lõi của lễ hội chùa Hương Tích vẫn nằm ở đời sống văn hóa cộng đồng và không gian tâm linh đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Mỗi mùa xuân, hàng nghìn bước chân tìm về Hương Tích. Có người đến để lễ Phật, có người tìm về những huyền tích xưa, có người muốn thưởng ngoạn cảnh sắc Hồng Lĩnh, cũng có người đơn giản mong tìm một khoảng lặng giữa những bộn bề của cuộc sống.