Mỗi dịp tháng Giêng, hàng vạn người dân và du khách lại tìm về Hương Sơn (Hà Tĩnh), dâng hương tưởng nhớ Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác. Từ một lễ giỗ truyền thống, lễ hội đã trở thành không gian văn hóa đặc sắc, kết nối đạo lý tri ân, giá trị y đức và hoạt động du lịch tâm linh.

Tri ân bậc Đại danh y
Lễ hội Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác được tổ chức hằng năm vào dịp rằm tháng Giêng, bắt nguồn từ truyền thống tưởng niệm của người dân Hương Sơn đối với vị Đại danh y có nhiều đóng góp cho nền y học dân tộc.

Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác (1724-1791) sinh tại Hưng Yên, nhưng phần lớn cuộc đời gắn bó với Hương Sơn - quê mẹ. Tại đây, ông dành nhiều năm nghiên cứu y thuật, chữa bệnh cứu người và để lại những di sản có giá trị lớn đối với nền y học cổ truyền Việt Nam.
Trong sự nghiệp, ông đã sưu tầm, phát hiện hơn 300 vị thuốc Nam, tổng hợp hàng nghìn phương thuốc chữa bệnh và để lại bộ “Hải Thượng y tông tâm lĩnh” gồm 28 tập, 66 quyển. Đặc biệt, những quan điểm về y đức trong “Y huấn cách ngôn” vẫn được xem là giá trị nền tảng đối với nhiều thế hệ thầy thuốc.
Sau khi ông qua đời, người dân Hương Sơn duy trì lễ giỗ vào dịp tháng Giêng hằng năm để tưởng nhớ, dâng hương và bày tỏ lòng tri ân. Từ nghi lễ tưởng niệm, hoạt động dần được mở rộng với các trò chơi dân gian, sinh hoạt cộng đồng, hình thành lễ hội có sức lan tỏa rộng.
Năm 2015, Lễ hội Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Không gian văn hóa gắn với di sản
Lễ hội gắn với quần thể di tích về Hải Thượng Lãn Ông trải dài khoảng 8km, qua các địa bàn gắn với cuộc đời và sự nghiệp của ông, trong đó có khu mộ và tượng đài, nhà thờ và chùa Tượng Sơn.

Phần lễ diễn ra với các nghi thức truyền thống như dâng hương tại khu mộ, nhà thờ; lễ rước và lễ cầu an, cầu sức khỏe tại chùa Tượng Sơn. Các nghi lễ được tổ chức trang nghiêm, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và sự tôn kính đối với bậc tiền nhân.

Bên cạnh phần lễ là nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và trò chơi dân gian như đua thuyền trên sông Ngàn Phố, kéo co, đẩy gậy, vật tay, cờ tướng, trưng bày diều… Các gian hàng giới thiệu sản phẩm, đặc sản địa phương cũng được tổ chức, tạo thêm không gian giao lưu và trải nghiệm cho du khách.

Lan tỏa giá trị y đức

Điểm đặc biệt của lễ hội là sức hút đối với những người làm nghề y. Với các thế hệ thầy thuốc, hành trình về Hương Sơn trong những ngày đầu xuân không chỉ là chuyến đi về nguồn mà còn là dịp tưởng nhớ người đặt nền móng quan trọng cho nền y học cổ truyền Việt Nam. Những lời răn dạy về y đức của Hải Thượng Lãn Ông, đặc biệt tinh thần coi trọng người bệnh và trách nhiệm của người thầy thuốc, tiếp tục được nhắc nhớ trong các hoạt động tưởng niệm.
Không chỉ thu hút người dân địa phương, lễ hội ngày càng có sự tham gia của du khách, các đoàn cán bộ, nhân viên ngành y từ nhiều địa phương trên cả nước. Qua đó, giá trị của di sản được lan tỏa vượt ra ngoài không gian Hương Sơn.
Gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch
Lễ hội Hải Thượng Lãn Ông đang trở thành một điểm nhấn trong đời sống văn hóa đầu xuân của Hà Tĩnh, đồng thời mở ra hướng khai thác giá trị di sản gắn với du lịch văn hóa và tâm linh.

Việc tổ chức lễ hội kết hợp với quảng bá di tích, giới thiệu sản phẩm địa phương và các hoạt động cộng đồng góp phần tạo thêm sức hút cho điểm đến Hương Sơn. Đây cũng là dịp để thế hệ trẻ tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp và những giá trị y đức mà Hải Thượng Lãn Ông để lại.

Năm 2026, lễ hội được tổ chức tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, gắn với hoạt động tưởng niệm 235 năm ngày mất của Đại danh y.
Từ một lễ giỗ của người dân Hương Sơn, Lễ hội Hải Thượng Lãn Ông đã trở thành một sinh hoạt văn hóa có sức lan tỏa, nơi hội tụ giá trị lịch sử, y đức, tín ngưỡng và văn hóa cộng đồng. Qua đó, di sản của Đại danh y tiếp tục được gìn giữ, truyền lại cho thế hệ sau và trở thành một phần quan trọng trong hành trình phát triển du lịch văn hóa của Hà Tĩnh.